De coronapandemie leidde niet voor iedereen tot dezelfde mentale gezondheidscrisis. Het onderzoek van psycholoog Diana Czepiel laat zien dat zelfs binnen groepen die als extra kwetsbaar werden beschouwd, zoals zorgverleners en mensen met bestaande psychische aandoeningen, grote verschillen bestonden. De resultaten pleiten ervoor om tijdens toekomstige crises niet alleen naar risicogroepen te kijken, maar vooral goed te volgen bij wie de mentale gezondheid daadwerkelijk verslechtert.
Tijdens de COVID-19-pandemie bestond grote bezorgdheid over de gevolgen voor de mentale gezondheid. Zorgverleners en mensen die al een psychische aandoening hadden, werden daarbij vaak gezien als groepen met een verhoogd risico. Maar die indeling blijkt te eenvoudig, concludeert Czepiel op basis van haar onderzoek.
Bij zorgverleners vond ze aanzienlijke verschillen in psychische klachten tussen landen, beroepsgroepen en andere subgroepen. Ook mensen met een bestaande psychische aandoening reageerden heel verschillend op de pandemie. Bij sommige groepen namen de klachten toe, terwijl ze bij andere stabiel bleven of zelfs afnamen ten opzichte van de periode vóór de pandemie.
Samenspel van factoren
Die verschillen hangen samen met een combinatie van factoren. Persoonlijke omstandigheden, zoals het hebben van een partner, speelden een rol, maar ook sociale steun en specifieke zorgen rond de pandemie, zoals angst voor besmetting. Daarnaast bleken bredere maatschappelijke omstandigheden, waaronder het ontwikkelingsniveau van een land, samen te hangen met de mentale gezondheid.
Daarmee laat Czepiel zien dat kwetsbaarheid niet simpelweg kan worden voorspeld op basis van het etiket van een bepaalde groep. Dat iemand zorgverlener is of al psychische problemen heeft, betekent niet automatisch dat diegene tijdens een gezondheidscrisis ook meer psychische klachten zal ontwikkelen.
Hulp richten op wie die nodig heeft
Die conclusie biedt aanknopingspunten voor de manier waarop ondersteuning tijdens toekomstige crises kan worden georganiseerd. In plaats van vooraf hele groepen als kwetsbaar aan te merken, kan het zinvol zijn om de mentale gezondheid gedurende langere tijd te volgen. “Zo kan eerder worden gesignaleerd bij wie klachten daadwerkelijk toenemen en kan ondersteuning beter aansluiten bij individuele behoeften,” aldus Czepiel.
Tegelijkertijd moet niet alleen naar het individu worden gekeken. Ook sociale omstandigheden, maatschappelijke verschillen en structurele ongelijkheden kunnen bepalen hoe kwetsbaar iemand tijdens een crisis is. Preventie van psychische problemen vraagt daarom om een brede aanpak, waarin zowel tijdige hulp voor mensen met klachten als aandacht voor de omstandigheden waarin die klachten ontstaan centraal staan.