Wereldwijd voelen mensen zich meer op hun gemak bij handelingen waarbij ziektekiemen kunnen worden overgedragen, wanneer ze omgaan met personen die ze sociaal waarderen. Dit blijkt uit een internationaal onderzoek onder 42.756 mensen in 61 samenlevingen op zes continenten, dat is gepubliceerd in PNAS.
Deelnemers voelen zich meer op hun gemak in alledaagse situaties die tot infectie kunnen leiden – zoals drinken uit een waterfles waar iemand anders uit heeft gedronken – als die ander een goede vriend is in plaats van iemand die ze niet mogen. Ook zijn ze eerder bereid zulke personen aan te raken bij het begroeten.
Hoofdauteur Joshua Tybur, hoogleraar Psychology and Infectious Disease aan de Vrije Universiteit Amsterdam, merkt op: "Het patroon in ons onderzoek was opvallend consistent: in alle 61 samenlevingen hing de bereidheid om infectierisico's te accepteren samen met de waarde die mensen aan de ander hechtten. Slechts ongeveer drie procent van de variatie in het gemak waarmee men omging met potentiële infectierisico's, kon worden toegeschreven aan de samenleving waarin iemand woonde; de relatie met de persoon die het infectierisico vormde, speelde een veel grotere rol."
Verschillen tussen samenlevingen in gedrag rond overdracht van ziektekiemen
De onderzoekers namen wel enkele verschillen tussen samenlevingen waar. Opvallend is dat fysiek begroetingsgedrag sterker verschilt per samenleving dan het gemak waarmee men omgaat met gedrag zoals het delen van een waterfles. Fysiek contact bij begroetingen komt relatief vaak voor in landen als Argentinië, Kenia, Peru, Brazilië en Polen, terwijl het minder vaak voorkomt in Japan, Maleisië, China, Zuid-Korea en Finland. Begroetingsgedrag lijkt dus meer te worden beïnvloed door lokale sociale normen dan door het intuïtieve gemak waarmee men omgaat met ander gedrag dat ziektekiemen kan overdragen.
Daarnaast voelen mensen in samenlevingen met een hogere ziektelast (de druk die een aandoening legt op een patiënt, de omgeving of de zorgcapaciteit) zich minder op hun gemak bij gedrag waarbij ziektekiemen worden gedeeld met goede vrienden, vergeleken met mensen in samenlevingen met een lage ziektelast. De ziektelast hield echter geen verband met het gemak waarmee men omging met het delen van ziektekiemen met vreemden of personen die de deelnemers niet mochten. Deze bevinding wijkt af van theorieën die voorspellen dat mensen in gebieden met een hoge ziektelast door infectieziekten juist extra voorzichtig zijn tegenover buitenstaanders.
Implicaties voor de volksgezondheid
De bevindingen zijn relevant voor de verspreiding van infectieziekten zoals griep en COVID-19. Dit soort ziekten kan zich binnen sociale netwerken verspreiden, mede doordat mensen minder geneigd zijn het contact met naasten te beperken dan met vreemden. Daarom zou gezondheidscommunicatie zich expliciet kunnen richten op risico's binnen de directe sociale kring, juist omdat mensen minder gemotiveerd zijn om dergelijke risico's te vermijden.
Meer dan 150 onderzoekers hebben aan het onderzoek bijgedragen. De hypothesen en analyses zijn vooraf geregistreerd, en de gebruikte data en analysecode zijn openbaar beschikbaar.
De PNAS-publicatie is hier te lezen.