Met het eerste weekend van oktober voor de deur staat traditiegetrouw ook het Weekend van de Wetenschap weer op de agenda. Op zaterdag opent de Vrije Universiteit Amsterdam haar deuren om jong en oud kennis te laten maken met de fascinerende wereld die schuilgaat achter wetenschap. Voor Barbara Braams was het Weekend van de Wetenschap in 2019 het begin van een bijzonder wetenschapscommunicatieproject. “De kinderen die ik in al die jaren heb ontmoet, hebben mij een frisse manier van kijken naar de wereld bijgebracht.”
Op zaterdag 3 oktober kunnen bezoekers tussen 10.00 en 17.00 uur in het O|2 Labgebouw kennismaken met onderzoek uit onder meer biologie, scheikunde, natuurkunde, aardwetenschappen, informatica en kunstmatige intelligentie. Laboratoria openen hun deuren, onderzoekers geven bijzondere demonstraties en bezoekers kunnen van dichtbij zien hoe wetenschap in de praktijk werkt.
Wat in 2019 begon als een eenmalige show tijdens het Weekend van de Wetenschap, groeide uit tot de Hoe?Zo! Show. Inmiddels is dat initiatief uitgegroeid tot een theatertour, een lesprogramma, een opleiding voor promovendi en ook een boek. De rode draad is steeds dezelfde: kinderen nieuwsgierig maken naar wetenschap en ze laten ontdekken hoe kennis ontstaat en hoe ze kunnen beoordelen welke informatie betrouwbaar is.”
Waarom vind je het belangrijk dat de VU meedoet aan het Weekend van de Wetenschap?
Barbara Braams: “Dit is een hele mooie en toegankelijke manier om te laten zien wat voor bijzonders er allemaal op een universiteit gebeurt. Het maakt wetenschap ook minder abstract; je ziet dat onderzoek gedaan wordt door mensen zoals jij en ik. Maar het laat kinderen ook zien hoe wetenschap werkt. Dat een antwoord niet zomaar uit de lucht komt vallen, dat je soms twijfelt, dingen opnieuw moet bekijken en verschillende bronnen naast elkaar legt. Juist door die manier van denken te oefenen, leren kinderen ook beter beoordelen welke informatie ze kunnen vertrouwen.”
Was dat ook jouw drijfveer om in 2019 mee te doen aan het Weekend van de Wetenschap?
“Ja, absoluut. Mijn drijfveer was en is om wetenschap dichter bij kinderen en de samenleving te brengen. De Hoe?Zo! Show begon in 2019 als een eenmalige show tijdens het Weekend van de Wetenschap, juist vanuit die wens om nieuwsgierigheid te prikkelen en kinderen mee te nemen in de wetenschappelijke manier van denken.
Uiteindelijk is dat uitgegroeid tot een theatertour, een lesprogramma en een opleiding wetenschapscommunicatie voor promovendi. Dit jaar rondt onze honderdste promovendus die opleiding af. Maar nog veel belangrijker: we hebben de afgelopen jaren ongeveer 20.000 kinderen bereikt en hen kennis laten maken met hoe we tot betrouwbare kennis komen. De basisschool is bij uitstek het moment om daarmee te beginnen.”
Tijdens de shows staan jullie stil bij de vragen die kinderen hebben. Wat leer je van hen?
“Kinderen kijken met een frisse blik naar de wereld en stellen vragen waar je als volwassene vaak niet meer bij stilstaat. Dat vind ik ontzettend leerzaam. Een vraag als ‘Waarom is lucht doorzichtig?’ lijkt heel simpel, maar zet je meteen aan het denken. Ik heb daardoor ook geleerd dat eigenlijk elk wetenschappelijk onderwerp interessant kan zijn voor kinderen, zolang je maar aansluit bij hun belevingswereld. Ze hoeven niet alles meteen te begrijpen. Als je hun verwondering weet te prikkelen en laat zien hoe je een vraag onderzoekt, heb je al heel veel bereikt.”
Jullie komen eind oktober zelfs met een nieuw boek, begreep ik?
“Ja, dat klopt. Tijdens de shows krijgen we ontzettend veel vragen van kinderen en daar wilden we meer mee doen. In het boek gebruiken we die vragen als vertrekpunt om te laten zien hoe wetenschap werkt. Denk aan: waarom blijft lijm niet in de tube plakken? Waarom hebben we emoties? Hoe kunnen aardplaten verschuiven? Hoe is geld ontstaan? En kunnen blinde mensen zien in hun dromen?
Ook de grote vragen komen voorbij, zoals hoe het leven op aarde is ontstaan of wat wetenschap eigenlijk is. We geven niet alleen een antwoord, maar nemen kinderen mee in de zoektocht ernaartoe. Hoe pak je zo’n vraag aan? Waar begin je? En wat doe je als je het antwoord nog niet zeker weet? Juist die nieuwsgierigheid en verwondering willen we vasthouden.
Laat ik nou net de auteur tegenover me hebben die deze vraag kan beantwoorden: kunnen blinde mensen zien in hun dromen?
“Ja, soms wel. Ik ben van huis uit cognitief neurowetenschapper en onderzoek hoe het brein van kinderen en jongeren zich ontwikkelt en hoe dat samenhangt met hun gedrag. Juist daarom vind ik deze vraag zo interessant.
Mensen die later blind zijn geworden, kunnen namelijk nog beelden zien in hun dromen, omdat hun hersenen eerder hebben geleerd hoe visuele informatie eruitziet. Maar als je blind geboren bent, hebben je hersenen die visuele beelden nooit opgebouwd. Je droomt dan wel, maar bijvoorbeeld in geluiden, geuren en aanrakingen. Het laat mooi zien dat ‘zien’ uiteindelijk niet alleen in je ogen gebeurt, maar vooral in je hersenen. Fascinerend, hè?”
Een boek, een theatershow en een lesprogramma: het kwam allemaal voort uit het Weekend van de Wetenschap. Heb je nog één grote wens die je graag in vervulling zou zien gaan?
“Mijn grote droom is om met de Hoe?Zo! Show uiteindelijk ieder kind in Nederland te bereiken. Dat ons lespakket op scholen wordt gebruikt en het boek straks gewoon in iedere schoolbibliotheek staat. Je hoeft helemaal geen wetenschapper te worden om wetenschappelijk te leren denken. Als ieder kind zichzelf af en toe de vraag stelt ‘hoe weet ik eigenlijk of dit waar is?’, dan hebben we al ontzettend veel bereikt.”
Op 25 oktober wordt het boek boek Hoe?Zo! Show gepresenteerd in TivoliVredenburg. Deze is in eigen beheer gemaakt en alle opbrengsten vloeien terug in het project. Lees verder voor meer informatie over dit boek & het Weekend van de Wetenschap.