De Romeinse Rijn was een dynamische regio waar mensen met uiteenlopende achtergronden samenleefden. Nieuw isotopenonderzoek door bio-archeoloog Maura De Coster laat zien hoe mobiliteit, voeding en lokale verschillen het dagelijks leven langs de Romeinse grens vormgaven.
De Romeinse grens wordt vaak geassocieerd met soldaten, forten en de scheiding tussen het Romeinse Rijk en de wereld daarbuiten. Maar hoe zag het dagelijks leven eruit voor de mensen die langs deze grens woonden? Waar kwamen zij vandaan, wat aten ze en hoe verplaatsten ze zich?
‘Hoewel veel bekend is over de militaire en politieke geschiedenis van de Romeinse grens, blijft het leven van de gewone bevolking grotendeels onderbelicht. Dat komt mede doordat overledenen in deze periode vaak werden gecremeerd, waardoor hun menselijke resten lange tijd moeilijker te onderzoeken waren’, vertelt De Coster.
Met behulp van chemische sporen in tanden en botten onderzocht De Coster hoe mensen langs de Romeinse Rijn leefden.
Isotopen in tanden en botten
‘Ons lichaam neemt via voedsel en drinkwater bepaalde chemische elementen op, die sporen achterlaten in onze tanden en botten. Deze sporen, zogenoemde isotopen, kunnen duizenden jaren bewaard blijven. Door ze te vergelijken met de natuurlijke samenstelling van verschillende landschappen, kunnen we aanwijzingen vinden over waar mensen opgroeiden en wat ze aten’, vertelt De Coster.
Voor het onderzoek bestudeerde De Coster menselijke resten uit Romeinse grafvelden in Nederland en Noordwestfalen. Daarbij onderzocht ze zowel begraven als gecremeerde mensen. In het laboratorium werden kleine monsters van tanden en botten genomen en geanalyseerd op hun chemische samenstelling.
Door deze chemische gegevens te combineren met archeologische informatie, kon De Coster onderzoeken hoe mobiliteit en dagelijkse leefgewoonten verschilden tussen gemeenschappen langs de Romeinse grens.
De Romeinse grens was een regio van migratie en uitwisseling
‘Mijn onderzoek laat zien dat de Romeinse grens niet altijd een harde scheidslijn was, maar ook een dynamische regio waar mensen met uiteenlopende achtergronden samenleefden kon zijn. Sommigen groeiden op in de omgeving, terwijl anderen van veel verder kwamen. De samenstelling van deze gemeenschappen verschilde bovendien sterk van plaats tot plaats, zelfs over relatief kleine afstanden.’
Volgens De Coster vertellen de chemische verschillen in menselijke resten bovendien meer dan alleen het verhaal van migratie.
‘Het verhaal gaat veel verder dan de vraag of iemand van hier of van elders kwam. Verschillen in de chemische samenstelling van botten en tanden vertellen ons niet alleen iets over migratie, maar ook over voeding, de herkomst van voedsel en de manier waarop mensen hun dagelijks leven vormgaven.
Hierdoor ontstaat een genuanceerder beeld van het leven aan de Romeinse grens: niet als een eenvoudige tegenstelling tussen Romeinen en niet-Romeinen, maar als een wereld waarin mensen, goederen en gewoonten voortdurend met elkaar in contact stonden.’
Wat de Romeinse grens ons leert over identiteit en migratie
Ook vandaag de dag zijn grenzen, migratie en identiteit belangrijke maatschappelijke thema’s.
De Coster: ‘We denken vaak in tegenstellingen tussen “wij” en “zij”, of tussen mensen die ergens thuishoren en mensen die van elders komen. Mijn onderzoek laat zien dat die werkelijkheid ook tweeduizend jaar geleden veel complexer was. De Romeinse grens was niet alleen een plek van militaire controle, maar ook van ontmoeting, uitwisseling en samenleven van gewone mensen in verschillende vormen.’
Onderzoek naar de Romeinse Rijn krijgt toepassing in musea en onderwijs
De onderzoeksresultaten van De Coster worden inmiddels gebruikt om het Romeinse verleden toegankelijker te maken voor een breed publiek.Een concreet voorbeeld is de toepassing van haar onderzoeksresultaten in tentoonstellingen over het Romeinse verleden, waar bezoekers ontdekken dat zelfs tweeduizend jaar oude botten persoonlijke verhalen kunnen vertellen.
Foto: Lisette Kootker