Binnen de programmalijn Onderzoek op Routes door Consortia (ORC) van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA) ontvangen elf consortia financiering in de ronde van 2025. De Vrije Universiteit Amsterdam is trekker van een project en participeert in negen.
In deze projecten werken onderzoekers samen met kennispartners en maatschappelijke organisaties. Zo wordt kennis ontwikkeld en benut om samen tot wetenschappelijke en maatschappelijke impact te komen.
New symmetries and synergies: Connecting science and society - van wiskundige Christian Bick
Het New Symmetries (NewSym) consortium brengt wiskundigen, theoretische natuurkundigen en experimentele wetenschappers samen om nieuwe vormen van symmetrie en hun wiskundige structuur op alle schalen in de natuur te ontdekken. Naast traditionele geometrische patronen, manifesteert symmetrie zich aan de grenzen van ruimtetijd, structureert het kwantumzwaartekracht en geeft het vorm aan zachte actieve materie en nieuwe materialen. Door structurele overeenkomsten van nieuwe symmetrieën in systemen op verschillende schalen te identificeren, draagt het project niet alleen bij aan het begrip van de fundamentele natuurwetten van onze wereld, maar stimuleert het ook innovaties in efficiënte computerberekeningen en geavanceerd materiaalontwerp.
Het project integreert brede publieke betrokkenheid in het kernwetenschappelijke plan en verbindt fundamenteel onderzoek met de maatschappij. Via het burgerwetenschapsinitiatief Symmetry Spotted helpt het publiek bij het fotograferen en classificeren van alledaagse symmetrieën in de natuur en architectuur. Samen met Platform Wiskunde Nederland en de Vereniging van Wiskundedocenten (NVvW) bouwt NewSym bruggen tussen STEM-onderzoek en voortgezet onderwijs met als doel jonge mensen te inspireren. En samenwerkingsverbanden met de Rijksakademie voor Beeldende Kunsten en het Kunstmuseum Den Haag / Museum Escher in het Paleis brengen wetenschap en beeldende kunst samen door middel van kunstenaarsbeurzen, onderzoek naar de Nederlandse kunstenaar M.C. Escher en publieke kunstevenementen en tentoonstellingen. Samen bouwen deze initiatieven aan een duurzame dialoog tussen baanbrekende wetenschap, onderwijs en cultuur.
Daarnaast participeert de VU in de volgende negen onderzoeksprojecten:
Circular Alignment of Objects Redundant In Energy-systems (CALORIE) - van Jeroen Jansen (Radboud Universiteit Nijmegen)
CALORIE helpt Nederland zuiniger en slimmer om te gaan met schaarse strategische en kritieke grondstoffen in batterijen, kabels en elektromotoren. Met nieuwe meetmethoden, digitale productpaspoorten en slimme rekenmodellen maakt het project zichtbaar welke onderdelen nog goed bruikbaar zijn. Zo kunnen bedrijven en burgers beter kiezen voor hergebruik, reparatie of recycling. Dit versterkt de energietransitie, vermindert afval en maakt Nederland minder afhankelijk van de import van schaarse grondstoffen.
Transforming Toys through Materials, Design and Behaviour (TOYS) - van Chris Slootweg (Universiteit van Amsterdam)
TOYS helpt speelgoed veiliger, duurzamer en circulair te maken. Het project ontwikkelt nieuwe polymeren en additieven waarbij vanaf het begin rekening wordt gehouden met kindveiligheid, milieueffecten, hergebruik en recycling. Onderzoekers combineren deze materialen met circulair productontwerp, digitale productinformatie en nieuwe mogelijkheden voor reparatie, delen, doorgeven en recycling. Ook onderzoeken zij hoe gezinnen, bedrijven, beleidsmakers en regelgeving invloed hebben op aankoop, gebruik en wat er daarna met speelgoed gebeurt. Samen met producenten, retailers, consumentenorganisaties, gezinnen en toezichthouders test TOYS deze oplossingen in vier demonstraties met speelgoedproducten en ontwikkelt het praktische richtlijnen voor een veilig en circulair speelgoedsysteem..
Living Planet – how life and planet are interdependent and co-evolving: an interdisciplinary approach - van Martijn Egas (Rijksuniversiteit Groningen)
Leven en de aarde hebben elkaar door de geschiedenis heen gevormd. Terwijl condities op aarde beïnvloeden hoe leven evolueert, veranderen levende organismen ook het klimaat, de atmosfeer en de geologie. Dit project bestudeert deze wederzijdse relatie in verleden, heden en toekomst. Door biologie, geologie en planetaire wetenschap te combineren, willen onderzoekers begrijpen hoe aardse condities effect hebben op element-cycli van organismen en gemeenschappen, hoe leven chemische en gesteente-cycli beïnvloedt, hoe dit planetaire omstandigheden verandert en welke sporen van leven dit achterlaat. Deze kennis helpt om de toekomst van de aarde te voorspellen en om leven buiten de aarde te zoeken.
MobilityReset - Reimagining the drivers of climate-neutral mobility - van Lóri Tavasszy (Technische Universiteit Delft)
In de sectoren Mobiliteit en Logistiek lijkt het halen van de klimaatdoelen een onmogelijke opgave. Oorzaken zijn vastgeroeste gewoonten in mobiliteit en businessmodellen in de logistiek, beperkte samenwerking met gezinsleden en collega’s, slechte acceptatie van beleidsmaatregelen en onzekerheid over innovatieve technologie. Het project MobilityReset heeft tot doel om barrières te doorbreken in het gedrag van personen en bedrijven, zodat klimaatneutrale mobiliteit een stap dichterbij wordt gebracht. Hiertoe werken onderzoekers uit de sociale, economische en ingenieurswetenschappen nauw samen met coalities van bedrijven, burgers en overheden, om nieuwe kennis te genereren en deze direct in de praktijk te brengen via living labs.
Human- and Artifical-Intelligence advancing Quantum Technology (HAIQ) - van Evert van Nieuwenburg (Universiteit Leiden)
Quantum technologie is in opkomst en belooft een efficiëntie die klassieke systemen overstijgt. Deze fragiele quantum systemen vereisen echter stabilisatie: een taak die te complex is voor de mens alleen. Geavanceerde AI-systemen zullen daarin een cruciale rol spelen. Hoewel zowel de bredere samenleving als de huidige AI-system nog "quantum-intuïtie" missen, beschikken mensen wél over creatieve inzichten in dit soort complexe vraagstukken. HAIQ overbrugt de kloof via quantum games, waarin mens en AI samenwerken om systemen te verfijnen. Deze samenwerking versnelt niet alleen de ontwikkeling van quantumtechnologie, maar geeft de samenleving ook eigenaarschap over onze quantumtoekomst.
TRANSWATER - Transition framework for sustainable and clean water for future generations - van Thom Bogaard (Technische Universiteit Delft)
Voldoende schoon water is essentieel voor mens en natuur. We hebben steeds meer water nodig omdat bevolking en economie groeien. Maar door klimaatverandering hebben zijn er vaker perioden van hitte en droogte en daardoor verslechtert de waterkwaliteit. TRANSWATER onderzoekt met experts en burgers samen, hoe we genoeg water van goede kwaliteit in meren, rivieren en in de ondergrond kunnen houden. Het project kijkt zowel naar juridische en ethische aspecten, als naar de gezondheidsrisico’s voor mensen en natuur. TRANSWATER zal met praktische oplossingen komen die ervoor zorgen dat Nederland ook in de toekomst voldoende water van goede kwaliteit heeft.
RESOLVE: Resolving the standstill between water, nature and agriculture - van Lisette de Senerpont Domis (Nederlands Instituut voor Ecologie)
Klimaatverandering, droogte, vervuiling en de groeiende vraag naar ruimte en water zetten het Nederlandse landschap steeds meer onder druk. RESOLVE ontwikkelt praktische oplossingen om de impasse tussen water, natuur en landbouw te doorbreken en gezonde waterlandschappen te creëren waarin mensen, landbouw en natuur kunnen floreren. Onderzoekers brengen kennis over water, land, natuur en samenleving samen en testen nieuwe aanpakken in de praktijk. Lokale betrokkenen helpen deze aanpakken ontwikkelen en verbeteren. RESOLVE onderscheidt zich door lokale ervaringen te verbinden aan veranderingen op nationaal niveau. Onderzoekers, boeren, water en natuurbeheerders, beleidsmakers en burgers werken daarbij samen in de hele kennisketen.
ROOTS1000- Research on Opportunities for Optimal Thriving and Scalability in the First 1000 Days - van Zemzem Shigute (Erasmus Universiteit Rotterdam)
ROOTS1000 onderzoekt hoe effectieve interventies voor de gezondheid van moeders en kinderen in lage- en middeninkomenslanden kunnen worden opgeschaald. Het project breidt bestaande partnerschappen in Kenia, Zuid-Afrika, Pakistan, Indonesië en Ethiopië uit. ROOTS1000 bouwt voort op een bewezen geïntegreerde zorgaanpak, om interventies rond mentale gezondheid van moeders, verloskundige zorg, voeding en vroege kindontwikkeling beter te integreren en op te schalen in lokale zorgsystemen en hun financieringsstructuren. In co-creatie met lokale gemeenschappen overbrugt het project de kloof tussen bewezen interventies en de dagelijkse praktijk van zorgsystemen, zodat veel meer kinderen en moeders kunnen floreren in de eerste 1000 dagen.
SHIELD: Social Media’s Harmful Impact and Effective Long-term Depolarization - van Sanne Kruikemeier (Wageningen University & Research)
Sociale media kunnen desinformatie, haat en maatschappelijke verdeeldheid verspreiden. Tegelijkertijd is niet elk meningsverschil schadelijk. Een gezonde discussie is een essentieel onderdeel van een goed functionerende democratie. SHIELD onderzoekt in hoeverre en onder welke omstandigheden sociale media bijdragen aan schadelijke polarisatie, bijvoorbeeld rond klimaatverandering, immigratie en identiteitsvraagstukken, en wat er nodig is om dit tegen te gaan. Binnen het SHIELD-consortium werken maatschappelijke partners – waaronder organisaties uit het maatschappelijk middenveld, beleids- en adviesraden, onderwijspartners en media- en omroeporganisaties – burgers en onderzoekers samen aan de ontwikkeling van structurele langetermijnoplossingen die bijdragen aan een veerkrachtige democratische samenleving.
Collectieve inspanning voor innovatie en samenwerkingen
De toegewezen projecten in ronde 2025 beslaan een breed scala aan onderwerpen. Uitputting van grondstoffen, klimaatverandering en de snelle ontwikkeling van het digitale landschap stellen ons voor grote uitdagingen. Burgers, wetenschappers, overheden en maatschappelijke organisaties gaan daarom samen op zoek naar oplossingen. De consortia ontvangen elk ongeveer 7,4 miljoen euro.
Programma Nationale Wetenschapsagenda
De Nationale Wetenschapsagenda (NWA) is ontstaan vanuit vragen van burgers over de wereld en de maatschappelijke uitdagingen van vandaag en morgen. In het NWA-programma is de verbinding van wetenschap en samenleving essentieel. Overheden, onderzoekers, maatschappelijke organisaties en burgers brengen verschillende perspectieven en expertise samen om kennis te ontwikkelen en te benutten voor maatschappelijke en wetenschappelijke impact. Via wetenschapscommunicatie wordt deze kennis gedeeld met de samenleving om betrokkenheid bij en vertrouwen in wetenschap te vergroten.