Taalwetenschapper Hannah Sarvasy van de Vrije Universiteit Amsterdam ontvangt een ERC Starting Grant voor haar onderzoeksproject PNGLang. Zij onderzoekt wat er met de taalontwikkeling en cognitieve ontwikkeling van kinderen gebeurt wanneer ouders in Papoea-Nieuw-Guinea hun oorspronkelijke taal niet meer doorgeven en thuis steeds vaker Tok Pisin spreken.
Papoea-Nieuw-Guinea kent met ongeveer 850 talen een uitzonderlijk grote taaldiversiteit. Maar die diversiteit staat onder druk. Steeds meer ouders kiezen ervoor om met hun kinderen Tok Pisin te spreken, een op het Engels gebaseerde creooltaal die buiten de lokale gemeenschappen veel wordt gebruikt en daardoor maatschappelijke kansen kan bieden.
De keuze is begrijpelijk: ouders willen hun kinderen voorbereiden op een toekomst buiten hun dorp. Tegelijkertijd kan de overstap gevolgen hebben die nog nauwelijks zijn onderzocht. Lokale talen beschikken vaak over een zeer rijke en specifieke woordenschat en complexe grammaticale structuren. Tok Pisin heeft, als relatief jonge creooltaal, een beperktere woordenschat en eenvoudigere structuren.
Wat doet taalverlies met de ontwikkeling van kinderen?
Met PNGLang onderzoekt Sarvasy voor het eerst uitgebreid wat deze taalverschuiving betekent voor de manier waarop kinderen taal leren, informatie onthouden en hun aandacht richten.
Onderzoek in onder meer de Verenigde Staten en Europa wijst erop dat de rijkdom en variatie van de taal die jonge kinderen horen samenhangt met hun woordenschat en verdere ontwikkeling. Of dat ook geldt in de sterk meertalige omgeving van Papoea-Nieuw-Guinea is echter vrijwel onbekend.
Juist daar vindt momenteel een grote maatschappelijke verandering plaats. In het Nungon, een van de talen die Sarvasy eerder uitgebreid onderzocht, kan ieder werkwoord bijvoorbeeld 180 verschillende vormen aannemen. De taal kent bovendien meer dan 400 lokale namen voor planten en ruim 200 voor vogels. Wanneer ouders overstappen op Tok Pisin kan daarmee een deel van die talige rijkdom uit het dagelijks leven van kinderen verdwijnen.
Sarvasy wil vaststellen of kinderen die voornamelijk Tok Pisin horen daardoor daadwerkelijk anders leren en zich anders ontwikkelen dan kinderen die opgroeien met een lokale inheemse taal.
Van gesprekken thuis tot processen in het brein
Het onderzoek combineert verschillende methoden. Sarvasy en haar team maken daglange opnamen van het taalgebruik rond kinderen, volgen hun ontwikkeling over langere tijd en voeren experimenten uit naar de manier waarop kinderen en jongvolwassenen taal verwerken.
Daarmee onderzoeken ze onder meer hoe de kwaliteit van het taalaanbod verschilt tussen Tok Pisin en lokale talen, hoe dit taalaanbod samenhangt met de ontwikkeling van kinderen en welke invloed grammaticale verschillen tussen talen hebben op cognitieve processen.
Sarvasy bouwt daarbij voort op eerder onderzoek naar het Nungon. Deze taal bevat grammaticale vormen waarmee sprekers al moeten aangeven of het onderwerp van een volgende handeling hetzelfde blijft of verandert. Met eye-tracking liet Sarvasy met collega's eerder zien dat sprekers van het Nungon tijdens het spreken verder vooruit lijken te plannen dan Engelstaligen. In PNGLang onderzoekt ze verder hoe zulke eigenschappen van een taal samenhangen met cognitieve processen.
Ouders ondersteunen bij een ingrijpende keuze
Het onderzoek heeft daarmee niet alleen wetenschappelijke betekenis. In kleine taalgemeenschappen kan de keuze van slechts enkele gezinnen al bijdragen aan het verdwijnen van een taal. Ouders moeten zulke beslissingen nu vaak nemen zonder toegang tot wetenschappelijke informatie over de mogelijke gevolgen voor de taal- en cognitieve ontwikkeling van hun kinderen.
Sarvasy werkt daarom in het project samen met jonge ouders uit rurale gemeenschappen en met lokale overheden en professionals uit onderwijs en gezondheidszorg. Zij behoren tot de belangrijkste gebruikers van de onderzoeksresultaten.
De kennis uit PNGLang kan hen helpen om beter geïnformeerde keuzes te maken over de talen die kinderen thuis en op school leren. Tegelijkertijd kan het onderzoek nieuwe inzichten opleveren voor gemeenschappen elders in de wereld waar kleinere talen onder druk staan.
Met haar ERC Starting Grant, ter waarde van € 2.060.357,50, wil Sarvasy zo twee onderzoeksgebieden dichter bij elkaar brengen: de psycholinguïstiek en het onderzoek naar bedreigde talen. Daarmee verschuift de aandacht van het documenteren van talen voordat ze verdwijnen naar een eerdere vraag: wat kunnen gemeenschappen, ouders en beleidsmakers doen zolang kinderen deze talen nog kunnen leren?
Sarvasy zal het onderzoek gedeeltelijk uitvoeren aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Daarnaast zet zij vanuit Western Sydney University haar onderzoek voort naar de gevolgen van taalbedreiging voor jongeren in Papoea-Nieuw-Guinea.