Dat blijkt uit onderzoek gepubliceerd in het wetenschappelijke tijdschrift Nature Geoscience. De studie laat zien hoe kwetsbaar veengebieden worden door extreem droge en warme omstandigheden als gevolg van klimaatverandering.
Aan het onderzoek werkten wetenschappers mee van onder meer de Vrije Universiteit Amsterdam – aardsysteemwetenschapper Sander Veraverbeke -, University of Cambridge, University of Exeter en University of East Anglia.
Grootste natuurbrand
De brand op Dava Moor in Schotland woedde in 2025 en groeide in korte tijd uit tot de grootste natuurbrand die het Verenigd Koninkrijk ooit heeft gekend. In vier dagen tijd brandde een gebied af dat normaal gesproken overeenkomt met de totale jaarlijkse brandschade in het land. Volgens de onderzoekers kwam ongeveer 85 procent van de uitstoot vrij doordat diepgelegen veengrond verbrandde.
Veengebieden slaan wereldwijd enorme hoeveelheden koolstof op. Door natte omstandigheden worden plantenresten daar slechts gedeeltelijk afgebroken, waardoor over honderden tot duizenden jaren dikke lagen veen ontstaan. Hoewel veengebieden slechts een klein deel van het aardoppervlak beslaan, bevatten ze ongeveer een derde van alle koolstof die op land is opgeslagen.
Kwetsbare veengebieden
“Dit onderzoek laat zien dat veengebieden veel kwetsbaarder kunnen zijn voor extreme natuurbranden dan lange tijd werd gedacht,” zeggen de onderzoekers. “Wanneer veen uitdroogt, kan opgeslagen koolstof van honderden jaren oud in zeer korte tijd vrijkomen.”
De onderzoekers combineerden veldmetingen in het afgebrande gebied met satellietgegevens van bodemvocht. Daaruit bleek dat een uitzonderlijk droge winter en lente de omstandigheden creëerden waarin het vuur zich snel kon verspreiden en diep de bodem in kon branden. Hoewel de brand door menselijk handelen werd veroorzaakt, maakten de extreme weersomstandigheden de omvang en intensiteit mogelijk.
Voor het onderzoek reisden wetenschappers naar het getroffen gebied om de schade in kaart te brengen. Door op tientallen locaties te meten hoe diep het vuur in de bodem was doorgedrongen, konden zij berekenen hoeveel veen verloren was gegaan en hoeveel CO₂ daarbij vrijkwam.
Langzaam proces
Volgens de onderzoekers zijn de gevolgen groot, omdat veenvorming een zeer langzaam proces is. Het kan eeuwen duren voordat dezelfde hoeveelheid koolstof opnieuw in de bodem wordt opgeslagen. Daarmee zijn zulke emissies op een voor klimaatbeleid relevante tijdschaal vrijwel onomkeerbaar.
De studie onderstreept het belang van bescherming en herstel van veengebieden, zowel in het Verenigd Koninkrijk als in andere noordelijke en gematigde regio’s. Als extreme droogte vaker voorkomt, neemt ook het risico toe op dit type grote, koolstofintensieve natuurbranden.
Een berglandschap bij Lochindorb toont verschillende stadia van herstel, maanden na de Dava Moor-brand van 2025. Verschroeide bomen in het midden van het landschap markeren gebieden met een hogere brandintensiteit, terwijl de bossen langs de oever van het meer gespaard zijn gebleven van ernstige brandschade.
Beeldcredit: Johanna Schoenecker