Wat gebeurt er wanneer tijdens een crisis de stroom uitvalt, digitale communicatie wegvalt of extreme hitte een wijk treft? Formele hulpdiensten spelen dan vanzelfsprekend een cruciale rol, maar ook bewoners, buurtorganisaties en bestaande sociale netwerken kunnen het verschil maken. Dat blijkt uit nieuw onderzoek naar crisisweerbaarheid in Amsterdam Nieuw-West, uitgevoerd in opdracht van het Kenniscentrum Ongelijkheid.
Het onderzoek werd uitgevoerd door VU-onderzoekers Kees Boersma, Jop Koopman, Robert Larruina en Elena Valdes Ramirez, samen met Emel Can en Zoé Fransen van Stichting Samenwonen-Samenleven en Firoez Azarhoosh van Razar Community & Development. Via interviews, een sociale netwerkanalyse en verschillende Living Labs onderzochten zij samen met bewoners en lokale organisaties hoe een wijk zich beter kan voorbereiden op crises. Daarbij werkten zij onder meer met concrete scenario’s rond langdurige stroomuitval en hittestress.
Het onderzoek laat zien dat crisisweerbaarheid ongelijk verdeeld is. Niet iedereen beschikt over dezelfde financiële middelen, mobiliteit, informatie of sociale contacten om zich op een crisis voor te bereiden en de gevolgen ervan op te vangen. Tegelijkertijd blijkt juist in lokale gemeenschappen veel capaciteit aanwezig te zijn. Bewonersinitiatieven, maatschappelijke organisaties en sleutelpersonen beschikken over kennis, vertrouwen en contacten waarmee tijdens een crisis snel mensen kunnen worden bereikt en hulp kan worden georganiseerd.
De belangrijkste opgave is daarom om deze lokale kracht beter te verbinden met de formele crisisaanpak. De onderzoekers pleiten voor duurzame samenwerking tussen bewoners, lokale organisaties, gemeenten en hulpdiensten, met heldere afspraken over rollen, verantwoordelijkheden en communicatie. Ook het herkennen en ondersteunen van sleutelpersonen in de wijk is daarbij belangrijk. Zij kunnen de verbinding leggen tussen de leefwereld van bewoners en formele crisisorganisaties.
Het rapport vertaalt deze bevindingen ook naar de praktijk. De onderzoekers presenteren een tien-stappenplan voor een wijkgerichte aanpak van crisisweerbaarheid, met onder andere het gezamenlijk maken van een lokale crisiskaart, het identificeren en ondersteunen van sleutelpersonen, het maken van afspraken vóórdat een crisis plaatsvindt en het gezamenlijk oefenen met realistische crisisscenario’s.
Daarmee maakt het onderzoek duidelijk dat weerbaarheid meer is dan individuele zelfredzaamheid of een noodpakket in huis. Een weerbare samenleving ontstaat ook door sterke sociale netwerken, vertrouwen en het vermogen van bewoners, lokale organisaties, overheden en hulpdiensten om gezamenlijk te handelen.