Pionier in de gedragsgenetica met emeritaat
Op vrijdag 19 juni sprak Dorret Boomsma haar emeritaatrede De Kracht van het Verschil uit aan de Vrije Universiteit Amsterdam. Na een loopbaan van meer dan veertig jaar -en zij heeft nog geen plannen om te stoppen- kijkt zij vooruit en blikt zij terug op onderzoek dat wereldwijd heeft bijgedragen aan een beter begrip van de manier waarop genetische aanleg en omgeving samen gezondheid, gedrag en psychische kenmerken beïnvloeden.
Boomsma geldt als een van de meest invloedrijke onderzoekers binnen de gedragsgenetica. Met haar baanbrekende studies liet zij zien hoe individuele verschillen ontstaan en waarom mensen van elkaar verschillen in onder meer intelligentie, persoonlijkheid, leefstijl en mentale gezondheid. Haar onderzoek leverde belangrijke inzichten over de rol van genetica bij depressie, ADHD, verslaving, eenzaamheid, lichamelijke gezondheid en vrouwelijke fertiliteit, met directe relevantie voor de gezondheidszorg en maatschappelijke vraagstukken rond preventie en welzijn.
Van Nederlands initiatief naar wereldwijde databron
Een belangrijke basis voor deze wetenschappelijke doorbraken vormde het door Boomsma en haar promotor prof Orlebeke opgerichte Nederlands Tweelingen Register. Wat in de jaren tachtig begon als een innovatief onderzoeksproject groeide uit tot een van de grootste tweelingenregisters ter wereld, met inmiddels ruim 200.000 deelnemers. Dankzij de langdurige betrokkenheid van duizenden families konden onderzoekers over meerdere generaties volgen hoe erfelijke factoren en omgevingsinvloeden samen bijdragen aan gezondheid en gedrag.
Nieuwe inzichten dankzij genomics en big data
In haar werk combineerde Boomsma klassieke tweelingstudies met moderne moleculair-genetische technieken en grootschalige internationale samenwerkingen. Daarmee speelde zij een sleutelrol in de ontwikkeling van de genetische epidemiologie en in de overgang van traditioneel erfelijkheidsonderzoek naar het huidige tijdperk van genomics, epigenetica en big data. Haar onderzoek maakte het mogelijk om genetische en biologische processen steeds nauwkeuriger in kaart te brengen en beter te begrijpen hoe deze samenhangen met gezondheid en ontwikkeling.
Onder haar leiding werden verschillende internationale doorbraken gerealiseerd. In 2016 identificeerde zij samen met collega’s genen die samenhangen met het krijgen van twee-eiige tweelingen. In 2021 volgde de ontdekking van een unieke epigenetische signatuur bij eeneiige tweelingen, een bevinding die nieuwe perspectieven biedt voor onderzoek naar menselijke ontwikkeling en gezondheid.
Blijvende impact op wetenschap en samenleving
Naast haar wetenschappelijke werk speelde Boomsma een belangrijke rol in het opleiden van nieuwe generaties onderzoekers en het versterken van internationale onderzoeksnetwerken. Voor haar bijdragen ontving zij tal van onderscheidingen, waaronder de Spinozapremie en de Merianprijs. Daarnaast werd zij lid van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen en de Koninklijke Hollandsche Maatschappij der Wetenschappen en ontving zij een eredoctoraat van de Universiteit van Helsinki.
Met haar onderzoek heeft Dorret Boomsma niet alleen het vakgebied van de gedragsgenetica blijvend veranderd, maar ook bijgedragen aan maatschappelijke discussies over gezondheid, mentale veerkracht en de invloed van erfelijkheid en omgeving op het menselijk leven.