Onderzoek wordt betekenisvoller wanneer mensen niet alleen onderwerp van studie zijn, maar actief meedenken en meedoen. Dat blijkt uit vijf jaar co-creatief onderzoek van socioloog Fabian Holle met queer vluchtelingen in Nederland. Kunst, verhalen en samenwerking leidden tot nieuwe inzichten, sterkere gemeenschappen en meer wederzijds begrip
Het onderzoek werd uitgevoerd binnen het LIMBO-project, een co-creatief onderzoeksproject waarin queer vluchtelingen, kunstenaars en community organizers vijf jaar lang samenwerkten. Holle: ‘Het project onderzocht hoe de ervaringen, creativiteit en kennis van queer vluchtelingen kunnen bijdragen aan wetenschap en samenleving. Daarbij stonden creatieve werkvormen, zoals poëzie, collage, fotografie, drag, performance en storytelling centraal.’
Co-creatief onderzoek levert nieuwe kennis op
De belangrijkste conclusie is dat onderzoek aan kwaliteit en betekenis wint wanneer mensen niet alleen onderwerp van onderzoek zijn, maar ook actief meedenken, meebeslissen en meemaken. ‘Door samen te werken met queer vluchtelingen ontstonden inzichten die met traditionele onderzoeksmethoden waarschijnlijk verborgen waren gebleven’, legt Holle uit. ‘Kunst, verhalen en creatieve samenwerking bleken niet alleen manieren om ervaringen te delen, maar ook om nieuwe kennis te ontwikkelen, vertrouwen op te bouwen en gemeenschappen te versterken.’
Tegelijkertijd laat het onderzoek zien dat deze manier van werken tijd, zorg, wederzijds vertrouwen en voortdurende afstemming vraagt. ‘Co-creatief onderzoek is daarom niet de makkelijkste weg, maar wel een manier om recht te doen aan de kennis en creativiteit van mensen die vaak alleen vanuit hun kwetsbaarheid worden benaderd’, aldus de onderzoeker.
Relevantie voor wetenschap en samenleving
De resultaten zijn relevant voor onderzoekers, beleidsmakers, kunstenaars, maatschappelijke organisaties en iedereen die werkt met vluchtelingen of andere groepen die vaak worden uitgesloten. Volgens Holle hoeft verschil geen belemmering voor samenwerking te zijn. ‘Wanneer mensen de tijd en ruimte krijgen om elkaar te ontmoeten, verhalen te delen en samen iets te maken, kan verschil juist een bron van nieuwe inzichten worden.’
De co-creatieve werkwijze van het LIMBO-project biedt concrete handvatten voor onderzoek, het hoger onderwijs en de culturele en maatschappelijke sector. Holle: 'Deze aanpak laat zien hoe een veilige en democratische ruimte kan ontstaan waarin mensen ondanks – of juist dankzij – hun verschillende achtergronden samenwerken aan nieuwe kennis, wederzijds begrip en sterkere gemeenschappen.'
Vijf jaar kwalitatief veldonderzoek
Holles' onderzoek is gebaseerd op kwalitatief veldonderzoek. Naast creatieve workshops werden diepte-interviews afgenomen, veldnotities gemaakt en gesprekken, reflecties en kunstwerken geanalyseerd. Verschillende deelnemers droegen bovendien bij als co-auteur van hoofdstukken in de dissertatie, waardoor kennis gezamenlijk werd ontwikkeld, geanalyseerd en gedeeld.