ASI en het Sustainability Office hebben bijgedragen aan de raadpleging voor een nieuw KIN-rapport over duurzaamheid in de Nederlandse wetenschapssector, waarbij we ons werk aan de VU Amsterdam hebben gekoppeld aan bredere inspanningen om de duurzaamheidstransitie in het hoger onderwijs te versnellen.
Het Amsterdam Sustainability Institute (ASI) en het VU Sustainability Office hebben deelgenomen aan het raadplegingsproces voor een nieuw rapport in opdracht van het Klimaatonderzoeksinitiatief (KIN) en de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO). Onze betrokkenheid weerspiegelt hoe wij niet alleen binnen de VU Amsterdam werken aan het faciliteren van duurzaamheidsonderzoek en het verduurzamen van de universitaire organisatie, maar ook samenwerken binnen de hele hogeronderwijssector om de duurzaamheidstransitie te versnellen.
Het rapport, getiteld „Verduurzaming van het wetenschapssysteem”, is opgesteld door Het Groene Brein en het Rathenau Instituut. Het bevat aanbevelingen voor het verankeren van duurzaamheid in onderzoek, onderwijs en institutionele praktijken in de gehele Nederlandse kennissector.
Waarom dit rapport belangrijk is
De Nederlandse wetenschapssector speelt een belangrijke rol bij het aanpakken van klimaatverandering en bredere duurzaamheidsuitdagingen. Door middel van onderzoek, onderwijs en innovatie kunnen kennisinstellingen bijdragen aan maatschappelijke transities. Tegelijkertijd staat de sector voor de uitdaging om haar eigen werkwijzen en structuren duurzamer te maken.
Het rapport, opgesteld in opdracht van KIN en NWO, biedt een gemeenschappelijk uitgangspunt voor universiteiten, hogescholen, onderzoeksinstellingen en andere belanghebbenden om te bespreken hoe deze transitie kan worden versneld.
Uit de analyse blijkt dat het gebrek aan ambitie niet de grootste uitdaging is. In de hele sector zijn er al veel initiatieven en netwerken die zich inzetten voor duurzaamheid. Bestaande structuren, organisatieculturen en prikkels kunnen het echter moeilijk maken om deze inspanningen te verankeren en op te schalen.
Het rapport pleit daarom voor zowel verbeteringen in de huidige werkwijzen als bredere systeemveranderingen, waarbij duurzaamheid wordt geïntegreerd in onderwijs, onderzoek en kennisoverdracht.
Vier actiegebieden
Het rapport identificeert vier onderling samenhangende gebieden die de transitie kunnen helpen sturen:
- Coördinatie en sectorbrede samenwerking: bestaande initiatieven met elkaar verbinden en de samenwerking tussen instellingen versterken.
- Een gedeeld verhaal: het ontwikkelen van een gemeenschappelijk begrip en een gemeenschappelijke koers voor de transitie naar duurzaamheid.
- Financiering en erkenning: het afstemmen van ondersteuningsstructuren en stimuleringsmaatregelen op duurzaamheidsambities.
- Duurzaamheid in het onderwijs: Duurzaamheid integreren in de lerarenopleiding, leerplannen en kwaliteitsborging.
De aanbevelingen zijn gericht op leidinggevenden van universiteiten, beleidsmakers en financiers, onderzoekers en docenten.
Een belangrijke bevinding is dat bestaande initiatieven structurele ondersteuning nodig hebben om zich verder te ontwikkelen en in instellingen te worden verankerd. Dit vereist samenwerking tussen verschillende niveaus van de wetenschapssector, waaronder ondersteuning van het universitair bestuur naast het werk van onderzoekers, docenten en duurzaamheidscoördinatoren.
Volgende stappen: sectorbrede samenwerking en de bijdrage van ASI
Het rapport vormt een uitgangspunt voor verdere dialoog en gezamenlijke actie binnen de Nederlandse kennissector. Als volgende stap zal de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW), in opdracht van NWO en de sector, de ontwikkeling van een kader voor samenwerking op het gebied van duurzaamheid faciliteren.
Ter ondersteuning van dit proces vindt op 9 november een dialoogsessie plaats, waar vertegenwoordigers van relevante instellingen bijeenkomen om concrete vervolgacties te bespreken, met name op het gebied van coördinatie en sectorbrede samenwerking. Je kunt er hier meer over lezen en je hier aanmelden voor de dialoogsessie.
Door onze deelname aan de raadpleging hebben we bijgedragen aan de bredere discussie over duurzaamheid in het hoger onderwijs en onderzoek, waarbij we ons werk aan de VU Amsterdam hebben gekoppeld aan sectorbrede inspanningen om verandering te ondersteunen.
Het rapport benadrukt dat het verduurzamen van de wetenschapssector zowel culturele als systemische veranderingen vereist. Naast het verbeteren van de institutionele bedrijfsvoering moet duurzaamheid worden verankerd in de kernfuncties van onderwijs, onderzoek en kennisoverdracht. Deze combinatie is essentieel om de sector in staat te stellen bij te dragen aan een duurzamere, rechtvaardigere en toekomstbestendige samenleving.
Voor instellingen, waaronder de VU Amsterdam, biedt het rapport een kans om na te denken over de huidige werkwijzen en te onderzoeken hoe samenwerking en institutionele ondersteuning kunnen helpen om duurzaamheid structureler te verankeren in de Nederlandse kennissector.
Lees het rapport: Verduurzaming van het wetenschapssysteem.
Meer informatie is te vinden op de website van KIN.