Wat begon als een ASI Seed Money-project is uitgegroeid tot nieuw onderzoek en nieuwe manieren om de klimaatwetenschap in dialoog te brengen met de samenleving. Onderzoekers van het Athena Instituut hebben het boek "Caught in the Fray. How Climate Scientists Navigate the Public Sphere" gepubliceerd, gebaseerd op interviews met 35 klimaatwetenschappers in Nederland. Het werk kwam ook tot leven tijdens De Proeverij, waar onderzoekers, wetenschapscommunicatoren, beleidsmakers en financiers reflecteerden op de bevindingen en burgerassemblées verkenden als een meer participatieve vorm van wetenschapscommunicatie.
Hoe moeten klimaatwetenschappers de dialoog aangaan met de samenleving in een tijd waarin klimaatverandering steeds meer deel uitmaakt van een gepolariseerd publiek debat? Een onderzoeksinitiatief dat wordt ondersteund door het Amsterdam Sustainability Institute (ASI) Seed Money onderzoekt deze vraag niet alleen door de ervaringen van wetenschappers in de publieke sfeer te bestuderen, maar ook door te experimenteren met meer participatieve manieren om wetenschap en samenleving met elkaar te verbinden.
Het project, geleid door onderzoekers die verbonden zijn aan het VU Athena Institute, gaat uit van de constatering dat het overbrengen van klimaatwetenschap meer inhoudt dan alleen het beschikbaar stellen van wetenschappelijke kennis. Klimaatwetenschappers zien zich steeds vaker geconfronteerd met vragen over belangenbehartiging, politieke betrokkenheid, geloofwaardigheid en hun eigen verantwoordelijkheden als onderzoekers.
Het project onderzoekt hoe meer dialooggerichte vormen van wetenschapscommunicatie ruimte kunnen creëren waarin wetenschappelijke kennis en de perspectieven en levenservaringen van burgers elkaar kunnen ontmoeten.
Caught in the Fray: hoe klimaatwetenschappers zich in de publieke ruimte bewegen
Een belangrijk resultaat van dit onderzoek is de publicatie Caught in the Fray. How Climate Scientists Navigate the Public Sphere, door Victor Avramov, Jaron Harambam, Eline Ramaaker en Willemine Willems.
Op basis van interviews met 35 klimaatwetenschappers die in Nederland werkzaam zijn en verschillende disciplines en ervaringsniveaus vertegenwoordigen, onderzoekt de studie hoe onderzoekers de interactie met het publiek waarnemen en ervaren.
Uit de bevindingen blijkt dat er verschillende opvattingen bestaan over wat de rol van een klimaatwetenschapper in de samenleving zou moeten zijn. Sommige wetenschappers voelen zich geroepen om te pleiten voor een strenger klimaatbeleid of om onjuiste informatie te weerleggen, terwijl anderen hun verantwoordelijkheid vooral zien in het produceren van degelijke wetenschappelijke kennis, waarbij ze politieke en normatieve keuzes overlaten aan beleidsmakers, activisten en andere maatschappelijke actoren.
Deze verschillende standpunten roepen lastige vragen op. Hoe kunnen wetenschappers deelnemen aan dringende maatschappelijke debatten zonder hun wetenschappelijke geloofwaardigheid te verliezen? Welke verantwoordelijkheden hebben onderzoekers naast het produceren van kennis? En wie mag meebeslissen welke kennis nodig is?
Het onderzoek wijst ook op een andere weg. In plaats van de relatie tussen wetenschap en politiek uitsluitend te bekijken vanuit de vraag of wetenschappers zich moeten uitspreken of afstand moeten bewaren, pleiten de auteurs voor een grotere betrokkenheid bij de kennisproductie. Door verschillende maatschappelijke actoren de kans te geven hun perspectieven in te brengen, zou deze spanning kunnen worden overwonnen.
De Proeverij: dialoog in de praktijk brengen
Dat idee wordt ook buiten de publicatie om verder onderzocht.
Op 28 september bracht De Proeverij klimaatwetenschappers, wetenschapscommunicatoren, beleidsmakers en wetenschapsfinanciers bijeen in The Green House in Utrecht. Het evenement bood de gelegenheid om gezamenlijk na te denken over de onderzoeksresultaten en te verkennen hoe verschillende vormen van maatschappelijke betrokkenheid er in de praktijk uit zouden kunnen zien.
Belangrijk is dat De Proeverij ook diende als een voorproefje van de burgerassemblées die worden ontwikkeld als een dialooggerichte benadering van wetenschapscommunicatie.
In plaats van wetenschappelijke bevindingen eenzijdig over te brengen, creëert deze aanpak ruimte voor burgers en deskundigen om samen te beraadslagen: ervaringen uitwisselen, vragen formuleren en nagaan welke soorten kennis en onderzoek nodig zijn om de klimaatcrisis het hoofd te bieden.
De volgende fase bouwt hierop voort via ‘Science in/and Crisis’. Samen met G1000 organiseren de onderzoekers burgervergaderingen in Roermond, Wormer, Assen en Zutphen. Burgers zullen eerst overleggen over hun ervaringen met de klimaatcrisis en de vragen die zij belangrijk vinden. Vervolgens zullen zij met deskundigen bijeenkomen om voort te bouwen op deze perspectieven en gezamenlijk bij te dragen aan een onderzoeksagenda.
Op deze manier is het traject van ‘Caught in the Fray’ naar ‘De Proeverij’ en de burgervergaderingen meer dan een reeks projectresultaten. Het gaat van inzicht in de uitdagingen waarmee klimaatwetenschappers worden geconfronteerd bij hun betrokkenheid bij de samenleving, naar het experimenteren met manieren waarop wetenschap en samenleving via dialoog kennis kunnen genereren.
Voor ASI laat dit ook zien hoe ‘Seed Money’ kan helpen om een eerste onderzoekssamenwerking verder te ontwikkelen, nieuwe kennis te genereren, dialoog op gang te brengen en mogelijkheden te creëren voor voortdurend experimenteren over de grenzen van wetenschap en samenleving heen.