Onderwijs Onderzoek Actueel Over de VU EN
Bacheloropleidingen Masteropleidingen VU for Professionals
HOVO Amsterdam Taalcursussen Nederlands als tweede taal (NT2) Zomercursus van de Vrije Universiteit Amsterdam Honoursprogramma Universitaire lerarenopleidingen
Promoveren aan de VU Uitgelicht onderzoek Prijzen en onderscheidingen
Interdisciplinaire onderzoeksinstituten Wetenschappers van de VU Research Impact Support Portal Creëer impact met jouw onderzoek
Nieuws Agenda Bewegen naar een vitale toekomst
VU UPDATE: Situatie in Israël en de Palestijnse gebieden Cultuur op de VU
Praktische informatie De VU en Innovatiedistrict Zuidas Missie, kernwaarden en visie
Besturing van de VU Valorisatie en impact Samenwerken met de VU VU Alumni Community Bekijk onze vacatures!
Sorry! The information you are looking for is only available in Dutch.
Deze opleiding is opgeslagen in Mijn Studiekeuze.
Er is iets fout gegaan bij het uitvoeren van het verzoek.
Er is iets fout gegaan bij het uitvoeren van het verzoek.

Aseksuele springstaarten verliezen seksuele functies, maar hun genomen groeien

Delen
16 november 2026

Aseksuele voortplanting leidt bij de springstaart Folsomia candida tot het verlies van mannelijke eigenschappen, terwijl tegelijkertijd het erfelijk materiaal van zowel het bodemdier als zijn bacteriële symbiont Wolbachia ingrijpend verandert en in omvang toeneemt. Dat blijkt uit onderzoek van bioloog Dré Kampfraath naar de evolutionaire gevolgen van aseksuele voortplanting. 

Evolutie draait niet alleen om het ontstaan van nieuwe eigenschappen, maar ook om het verlies ervan. De overgang van seksuele naar aseksuele voortplanting biedt onderzoekers de mogelijkheid om te onderzoeken wat er gebeurt met eigenschappen die niet langer nodig zijn voor de voortplanting. 

Kampfraath’s onderzoek richt zich op de springstaart Folsomia candida, een bodemdier waarvan sommige populaties zich zonder bevruchting voortplanten. De bacterie Wolbachia, die in de cellen van de springstaart leeft, maakt deze voortplantingswijze waarschijnlijk mogelijk. 

‘Een concrete aanleiding voor het onderzoek was het incidentele voorkomen van mannetjes in aseksuele lijnen. Daarmee kon worden onderzocht wat er gebeurt met seksuele eigenschappen wanneer ze niet langer nodig zijn, en welke veranderingen optreden in het erfelijk materiaal’, legt Kampfraath uit. 

Hij vervolgt: ‘Uit het onderzoek blijkt dat aseksuele springstaarten inderdaad mannelijke kenmerken verliezen. Zo zijn de hoeveelheid DNA in spermapakketjes en hun aantrekkelijkheid voor vrouwtjes achteruitgegaan.’ 

Genoom van aseksuele springstaarten wordt juist groter 
Naast het verlies van seksuele eigenschappen zijn ook ingrijpende veranderingen in het erfelijk materiaal van de springstaarten waargenomen. 

Kampfraath: ‘Gelijktijdigvertonen aseksuele springstaarten een uitbreiding van hun genoom, met meer repetitief en gedupliceerd DNA. Ook de bacteriële symbiont Wolbachia blijkt een uitzonderlijk groot genoom te hebben. Dat genoom is grotendeels gegroeid door de uitbreiding van regio’s die afkomstig zijn van bacteriële virussen, ook wel fagen genoemd. 

Dat is opvallend, omdat sterk gastheerafhankelijke bacteriën doorgaans juist een verkleining van hun genoom laten zien. De resultaten laten daarmee zien dat het verlies van functies en de uitbreiding van het erfelijk materiaal naast elkaar kunnen optreden.’ 

Wolbachia biedt nieuwe inzichten in gastheer-microbe-interacties 
Dit fundamentele onderzoek levert nieuwe inzichten op voor de evolutionaire biologie, genomica en het onderzoek naar gastheer-microbe-interacties. 

‘Een concreet voorbeeld is de bacterie Wolbachia. Ondanks de nauwe relatie met de springstaart heeft deze bacterie geen sterk verkleind, maar juist een uitzonderlijk groot genoom. Voor onderzoekers die op basis van DNA voorspellen hoe organismen functioneren, benadrukt dit het belang van onderscheid tussen functionele genen, gekopieerde sequenties en DNA afkomstig van virussen’, aldus Kampfraath. 

De bevindingen sluiten aan bij de groeiende belangstelling voor de invloed van micro-organismen op de biologie en evolutie van hun gastheer. De resultaten bieden bovendien aanknopingspunten voor vervolgonderzoek naar de genetische gevolgen van afhankelijkheid tussen organismen. 

Laboratoriumexperimenten en genoomonderzoek gecombineerd 

Om de overgang naar aseksualiteit te onderzoeken, combineerde Kampfraath laboratoriumexperimenten met vergelijkend genoomonderzoek. 

Eerst werden seksuele en aseksuele lijnen van de springstaart Folsomia candida met elkaar vergeleken. Daarbij werden mannelijke voortplantingskenmerken onderzocht, waaronder de hoeveelheid DNA in spermapakketjes en de aantrekkelijkheid van mannetjes voor vrouwtjes. 

Vervolgens werd de relatie met de bacteriële symbiont Wolbachia onderzocht. Daarbij werd geprobeerd de bacterie over te brengen tussen springstaartlijnen. Ook werd onderzocht hoe hittestress de hoeveelheid bacteriën beïnvloedt en of daarbij bacteriofaag WO, een virus dat de bacterie infecteert, actief werd. 

Tot slot werden de genomen van de springstaarten en hun symbiont met bio-informatische methoden geanalyseerd en vergeleken. Daarbij werd gekeken naar genoomomvang, geninhoud en de aanwezigheid van herhaalde, gedupliceerde en van virussen afkomstige DNA-sequenties. 

Neem contact op met Persvoorlichting VU

06 25763092

Direct naar

Homepage VU Amsterdam Cultuur op de VU Universiteitsbibliotheek Dashboard

Studie

Academische jaarkalender Studiegids Rooster Canvas

Uitgelicht

Doneer aan het VUfonds VU Magazine Ad Valvas Digitale toegankelijkheid

Over de VU

Contact met VU Amsterdam Bekijk onze vacatures! Faculteiten VU Amsterdam Diensten VU Amsterdam
Privacy Disclaimer Veiligheid Webcolofon Cookie instellingen Webarchief

Copyright © VU