De conclusie komt op een moment dat de noordelijke helft van Nederland onder een droogtewaarschuwing staat en de grondwaterstanden in Brabant nog altijd lager zijn dan gemiddeld. Ook in grote delen van Europa was het voorjaar uitzonderlijk warm en droog. Hoewel bodemvocht en vegetatie zich deels herstellen, is het volgens onderzoekers onzeker of die ontwikkeling doorzet. Die ontwikkeling hangt sterk af van hoe samenlevingen omgaan met beschikbare watervoorraden. Niet alleen individuen, maar vooral lokale, regionale en nationale overheden spelen daarin een cruciale rol.
Droogte is een systemisch probleem
De studie is uitgevoerd door een internationale groep droogteonderzoekers en wordt geleid door VU-onderzoeker Marthe Wens van het Instituut voor Milieuvraagstukken.
‘Droogte is een systemisch probleem’, zegt Wens. ‘Droogtes ontstaan en ontwikkelen zich door de wisselwerking tussen het watersysteem en menselijk handelen in sectoren als landbouw, natuurbeheer, drinkwatervoorziening en scheepvaart. Zonder samenwerking tussen die sectoren blijven maatregelen versnipperd en minder effectief.’
Klimaatverandering vergroot droogterisico's
Volgens de onderzoeksgroep wordt een integrale aanpak van droogtebeheer steeds belangrijker door klimaatverandering.
‘Droogtes zullen naar verwachting vaker voorkomen, intensiever worden en minder voorspelbaar zijn. Dat gebeurt ondanks grote vooruitgang in het monitoren van droogte en de ontwikkeling van betere waarschuwingssystemen. Daarom is een verschuiving nodig van reactief naar proactief droogtebeheer, waarbij risico’s vroegtijdig worden meegenomen in beleid en planning’, aldus Wens.
‘Daarnaast tonen studies uit het afgelopen decennium aan dat droogtes onevenredig hard aankomen bij kwetsbare groepen. Het verkleinen van sociaaleconomische ongelijkheid is daarom een belangrijke randvoorwaarde om droogterisico’s te beperken.’
Samenwerken op alle niveaus
Ook is meer inzicht ontstaan in barrières die effectief droogterisicobeheer in de weg staan en in het belang van samenwerking tussen bestuursniveaus.
Wens: ‘Veerkracht tegen droogte vraagt volgens de onderzoeksgroep om een "whole-of-society"-benadering, waarbij overheden, bedrijven en burgers gezamenlijk optrekken.’
Meer aandacht voor gezondheid en waterkwaliteit
De studie wijst ook op onderbelichte effecten van droogte. Zo krijgt de impact op waterkwaliteit en volksgezondheid volgens de onderzoekers nog relatief weinig aandacht, terwijl droogte steeds meer moet worden beschouwd als een risico voor de volksgezondheid.
Kennishiaten rond droogte
Verder signaleren de onderzoekers belangrijke kennishiaten.
Wens: ‘Er is nog relatief weinig bekend over droogte in stedelijke gebieden en er ontbreken goede methoden om zowel economische als niet-economische schade en zogenoemde cascade-effecten in kaart te brengen.’
Ook pleit zij voor meer aandacht voor waterrechtvaardigheid, het benutten van verschillende kennisvormen, waaronder inheemse kennis, en een beter begrip van afruilen, synergieën en bestuurlijke barrières.
Internationaal kader voor droogteweerbaarheid
De publicatie verschijnt in aanloop naar de komende VN-conferentie over droogte en landdegradatie (UNCDD COP) die in augustus in Mongolië plaatsvindt.
Daar wordt naar verwachting gesproken over een internationaal kader voor droogteweerbaarheid, gericht op proactief droogterisicobeheer en versterkte samenwerking rond geïntegreerd waterbeheer. Dat moet overheden wereldwijd ondersteunen bij het verkleinen van droogterisico’s en het vergroten van hun weerbaarheid tegen toekomstige droogtes.