Open brief van College van Bestuur en Decanen van de Vrije Universiteit Amsterdam

Er voltrekt zich momenteel in Gaza - als gevolg van aanhoudend geweld en schendingen van het internationale recht door de staat Israël - een afschuwelijke crisis voor mensheid en medemenselijkheid. Als waardengedreven academische gemeenschap voelen wij diepe pijn en verontwaardiging over het menselijk falen dat zoveel onschuldige levens heeft geëist. Dat is niet te rechtvaardigen, zoals ook de aanslag van Hamas van 7 oktober 2023 niet te rechtvaardigen is.

We zien dat de onrechtvaardigheid en de uitzichtloosheid rondom de situatie wereldwijd, maar ook binnen onze gemeenschap zorgt voor verdriet, spanningen en polarisatie. Als bestuur van onze universiteit waar we samenwerken aan positieve verandering en een duurzame en rechtvaardige wereld, vinden we het noodzakelijk om ons (opnieuw) uit te spreken tegen zulk groot onrecht.

We nemen met grote ernst kennis van de conclusie van de VN-onderzoekscommissie dat Israël zich in de Gazastrook schuldig maakt aan genocide, van de uitspraken van het Internationaal Gerechtshof en de resoluties van de VN-Veiligheidsraad. Onze visie is dat de universiteit als instituut geen uitspraak behoort te doen over het wel of niet bestaan van genocide, maar we hebben geen reden om het wetenschappelijk onderzoek van internationale experts waarin sprake is van genocide in Gaza in twijfel te trekken. Wij sluiten ons daarom aan bij de oproep van de European Federation of Academies of Sciences and Humanities (ALLEA) tot het beschermen van burgers, herstel van essentiële infrastructuur, onmiddellijke humanitaire hulpverlening en onmiddellijke vrijlating van alle gijzelaars.

Deze realiteit raakt ons diep. Vanuit wie we zijn en vanuit alles waar we voor staan als academische gemeenschap. We merken dagelijks op onze campus hoe moeilijk het is om enerzijds je eigen perspectief te brengen en anderzijds het perspectief van de ander te respecteren. Niet voor niets benadrukken we als bestuur van de VU steeds het belang van het voeren van een inclusieve dialoog, het ‘DNA’ van de VU: we zullen met elkaar manieren moeten blijven vinden om de moeilijke gesprekken te voeren, met scherpte, kritisch, maar evenzeer met geduld en compassie voor de ander, altijd bereid om van elkaar te leren. Polarisatie (en radicalisering) begint waar overtuiging zichzelf tot absolute waarheid verheft. Alleen samen kunnen we een vuist maken tegen de mondiale tendensen die dát bedreigen wat we aan vrede, democratie, duurzaamheid en rechtvaardigheid hebben opgebouwd. Juist nu moeten we elkaar vasthouden, hoe moeilijk ook.

De VU is een plek waarin we samen zoeken naar betekenis van rechtvaardigheid. In ons onderwijs, onderzoek en hoe we met elkaar én de buitenwereld omgaan. Onze leidraad hierin is het toetsingskader voor internationale samenwerkingen. Aan de hand daarvan, en op basis van alle expertise die we als kennisinstelling in huis hebben, bepalen we samen of internationale samenwerkingen gerelateerd zijn, of kunnen worden, aan grove schendingen van mensenrechten (genocide, misdaden tegen de menselijkheid en oorlogsmisdaden) of gewapende conflicten. Als dat het geval is, stoppen we onmiddellijk met de samenwerking. We hebben toegezegd te rapporteren over het aantal stopgezette samenwerkingen naar de bredere gemeenschap.

We nemen onze verantwoordelijkheid als universiteit: via onderwijs, via wetenschapsdiplomatieke weg en via dialoog op eigen campus. We reageren niet altijd precies conform de eisen die ons worden voorgelegd: zo hebben we meermaals uitgelegd dat we niet categorisch boycotten zonder degelijk onderzoek. En we stellen onze medewerkers niet bloot aan potentiële intimidatie door hun namen, gerelateerd aan hun samenwerkingen, openbaar te maken. Daarnaast zetten we de komende maanden en jaren alles op alles om onze gemeenschap en onze toekomstige generaties toe te rusten met de gereedschappen om zich te kunnen verhouden tot een toenemend verscheurde wereld. Dit gebeurt via het wereldburgerschapsprogramma dat ons instrument A Broader Mind in al het VU-onderwijs zal vertalen. Ook geven we een aanzienlijke impuls aan het dialoogprogramma op de VU-campus: dit programma gaat 11 november van start. Zo brengen we verschillende perspectieven samen om te onderzoeken welke rol de universiteit kan spelen in tijden van meervoudig conflict. Juist nu is het belangrijk om ruimte te maken voor de moeilijke gesprekken die we samen binnen de VU willen en moeten voeren.

Met deze open brief hopen we onze gemeenschap een stuk (h)erkenning te geven. Het klopt dat wat er gebeurt in de wereld onacceptabel is. Het klopt dat dit op geen enkele wijze past bij een open, verantwoordelijke, Vrije Universiteit. We begrijpen de emoties die dit oproept. We verzetten ons als gemeenschap via de genoemde kanalen. We rekenen op eenieder voor het stevige gesprek hierover, maar wel vanuit de gezamenlijkheid.

Het College van Bestuur en Decanen
Vrije Universiteit Amsterdam

Voor meer informatie over hoe de VU omgaat met de situatie in Israël en Palestina en het toetsingskader voor internationale samenwerkingen bezoek VU.nl.