Terwijl er gewerkt wordt aan een nieuwe Nationale Open Access Strategie en het gesprek over publicatiecultuur steeds vaker gevoerd wordt binnen universiteiten, is dit een mooi moment om kritisch te kijken naar de keuzes die je als onderzoeker maakt. Deze week zoomen we elke dag in op één van de routes naar Open Access publiceren, en wat die betekent voor jou als onderzoeker.
Open Access: de gouden route
Goud Open Access betekent dat je onderzoek direct bij publicatie vrij beschikbaar is voor iedereen na betaling van een vergoeding (APC of BPC) door jou als auteur, je instelling of je onderzoeksfinancier. De uitgever zorgt dat het artikel/boek online toegankelijk is, meestal onder een open licentie zoals Creative Commons. Dit verhoogt de zichtbaarheid, citaties en maatschappelijke impact van onderzoek, omdat lezers wereldwijd zonder betaalmuur toegang hebben.
De term ‘goud’ open access wordt vaak gebruikt om volledig Open Access tijdschriften aan te duiden, maar kan ook gebruikt worden voor ‘hybride’ tijdschriften. Dit zijn tijdschriften die nog met een abonnementsmodel werken, waarbij zowel open access artikelen als gesloten artikelen gepubliceerd worden.
Hoe helpt de VU je?
De VU sluit overeenkomsten met uitgevers om te zorgen dat VU-onderzoekers zonder extra kosten open access kunnen publiceren in hybride en goud open access tijdschriften.
Wat zijn voordelen van Goud Open Access publiceren?
- Je werk is direct open beschikbaar, wat leidt tot een grotere zichtbaarheid en impact.
- De VU sluit overeenkomsten met uitgevers om te zorgen dat VU-onderzoekers 100% korting op hun APC ontvangen voor verschillende hybride en open access tijdschriften. Hierdoor maken zij zelf geen extra kosten.
- Doordat je werk direct open access is, voldoe je aan de beleidseisen van zowel de VU als eventuele onderzoeksfinanciers als NWO of de EU.
- Veel commerciële uitgevers hebben een gevestigde naam binnen de academische wereld en brengen tijdschriften/boeken uit met een goede reputatie
Wat zijn nadelen van Goud Open Access publiceren?
- Gevraagde publicatiekosten (APC/BPC) kunnen erg hoog zijn en stijgen ieder jaar. De institutionele overeenkomsten van de VU dekken hierbij lang niet alle tijdschriften. In deze gevallen moeten auteurs zelf de rekening betalen.
- Vanwege de hoge, stijgende kosten van de institutionele overeenkomsten zien we steeds vaker dat uitgevers een maximumaantal te vergeven kosteloze artikelen hanteren. Deze maxima worden helaas ook ieder jaar sneller bereikt, vanwege het toenemende aantal publicaties. In deze gevallen moeten auteurs zelf de rekening betalen.
- We zien dat commerciële uitgevers winstmaximalisatie vaak boven de belangen van de onderzoeksgemeenschap en de samenleving stellen. Doordat deze commerciële partijen nog veelal de dienst bepalen in het huidige publicatielandschap, kan dit leiden tot misbruik van de inzet van onderzoekers.
- Niet alle onderzoekers hebben toegang tot financiering of institutionele deals die de kosten voor goud open access dekken. Goud open access bevordert daarmee ongelijkheid.
De VU moedigt onderzoekers aan bewuste keuzes te maken als het aankomt op open publiceren. Voor elke publicatieoutlet geldt dat je als auteur moet nagaan welke routes naar Open Access beschikbaar zijn, en of die passen bij jouw voorkeuren en omstandigheden.
Uiteindelijk streven we er bij de VU naar om onderzoek wereldwijd snel en zichtbaar te delen — een belangrijke stap richting open en verantwoordelijke wetenschap die impact kan maken.
Komende week lichten we iedere dag een van de routes naar Open Access voor je uit, om je op weg te helpen in het open publiceren. Morgen kijken we naar weer een andere route naar Open Access, namelijk de groene!
