In Nederland is de veelbesproken spreidingswet sinds 1 februari 2024 van kracht. Doel van deze wet is om asielzoekers eerlijker over het land te verdelen, omdat een aanzienlijk deel van Nederlandse gemeenten jarenlang geen asielopvang bood. Deze Tweede Kamerverkiezingen zijn er diverse politieke partijen die in hun verkiezingsprogramma’s schrijven deze weer te willen afschaffen. De opvang van vluchtelingen blijft daarmee een actueel en besproken politiek thema.
Reden voor politicoloog Philipp Lutz om samen met collega-onderzoeker Walter Bartl onderzoek te doen naar het spreidingsbeleid van asielzoekers (refugee dispersal policies RDP’s) in Europese landen. Lutz: “Er is weinig studie gedaan naar hoe landen op nationaal niveau dit eigenlijk hebben ingericht. Daarom hebben we onderzocht hoe de 32 Europese landen dit doen.”
Onderhandeld versus verplichtend model
Op één land na passen alle onderzochte landen een vorm van spreiding toe, zelfs wanneer er geen expliciet wettelijk kader is. De manier waarop landen dit doen verschilt. De meeste landen kennen een ‘onderhandeld model’ waarin overheden overleg hebben en afspraken maken over de verdeling van asielzoekers. Van bovenaf worden geen vaste quota opgelegd. Landen met een hoge instroom, zoals Duitsland, werken vaker met een ‘verplichtend model’ met quota en duidelijke verantwoordelijkheden per regio, inclusief sancties als hier niet aan voldaan wordt.
Nederlandse situatie
“Opvallend is dat Nederland - zonder de Spreidingswet – het minst restrictieve spreidingsregime had van de grote West-Europese landen die veel vluchtelingen opvangen,” zegt Lutz. “Incidenten rond locaties zoals bij Ter Apel laten tegelijk zien hoe belangrijk evenwichtige spreiding en transparante communicatie naar omwonenden is. Ons onderzoek wijst ook op het risico van NIMBY-reacties wanneer strikte quota worden ingevoerd. Spreiding is daarom een ambivalent beleidsinstrument dat een zorgvuldige belangenafweging vraagt tussen de belangen van de staat, lokale betrokkenen en de integratiekansen van asielzoekers. Ons onderzoek toont aan dat dit balanceren blijft.”
Het volledige onderzoek lees je hier.