Uit het onderzoek van criminoloog Willemijn Born van de Vrije Universiteit Amsterdam blijkt dat geweldloos verzet politieke en democratische verandering kán realiseren. Zelfs onder een autoritair regime.
Geweldloos verzet wordt vandaag de dag steeds vaker ingezet om druk te zetten op een overheid, bijvoorbeeld door middel van protesten of boycots. Denk aan de recente prodemocratische protesten in Georgië of de mandenlange anti-coruptie protesten in Servië. ‘Mensen zijn onvoorstelbaar veerkrachtig. Verzet komt zelfs in onmogelijke situaties voor,’ zegt Born. Bijvoorbeeld in een land waar het volk jarenlang onderdrukt is. ‘Maar een dictator omverwerpen doe je niet alleen. Sterke sociale banden tussen burgers zijn cruciaal om een verzetsbeweging op te bouwen. Als mensen niet eens durven praten over politiek, dan zullen ze ook niet samen de straat op gaan.’
Vergelijking van drie landen in de post-Sovjetregio
Born vergeleek drie landen in de post-Sovjetregio: Turkmenistan, Kirgizië en Belarus. Waar in Turkmenistan nog nooit een georganiseerde verzetsbeweging is ontstaan, hebben Belarus en Kirgizië meerdere revoluties gekend. In Kirgizië zijn er driemaal presidenten afgetreden na deze revoluties.
Het bestuderen van landen waar het volk onderdrukt wordt, zoals in deze regio, kan ons veel leren over hoe en waarom burgers er tóch voor kiezen om in zulke gevaarlijke situaties de straat op te gaan om hun rechten te eisen.
Om te begrijpen waar de verschillen vandaan komen, voerde Born 52 diepte-interviews met wetenschappers, journalisten, beleidsmakers, (voormalige) regeringsleden, politieagenten en activisten uit de drie landen.
Vertrouwen als basis voor verzet
Uit haar analyse blijkt dat vertrouwen en verbondenheid tussen burgers de basis vormen voor succesvol verzet. ‘Sterke sociale banden maken het verschil,’ zegt Born. ‘En die moeten ook reiken tot vertegenwoordigers van de overheid. Een politieagent zal een protest minder hard onderdrukken als hij zijn buurman, oud-klasgenoot of familielid tussen de demonstranten herkent.’
Daarnaast is het belangrijk om te weten hoe je je moet verzetten. ‘Een dictator omverwerpen is niet makkelijk en vereist een sterke en flexibele strategie,’ legt Born uit. Eerdere ervaringen met verzet of politieke participatie kunnen daarbij helpen, net als internationale bondgenoten. ‘Zo hoeft het wiel niet opnieuw uitgevonden te worden op het moment dat activisten al enorm onder druk staan.’
Born promoveert op 18 december op dit onderzoek aan de Vrije Universiteit Amsterdam.