De Champagnestreek is een populaire toeristische bestemming. Van de hedendaagse smaakmakers – de glooiende landschappen en gastronomische geneugten – was tijdens het Eoceen, zo’n 45 miljoen jaar geleden, nog geen sprake. Toen lag een groot deel van het huidige Noord-Frankrijk onder water en heerste er een klimaat vergelijkbaar met de Bahama’s.
Gedetailleerd beeld van miljoenen jaren geleden
Een Belgisch-Nederlands onderzoeksteam, onder leiding van KU Leuven, maakte een ongekend gedetailleerde reconstructie van het klimaat in West-Europa in die tijd. De onderzoekers analyseerden de fossiele schelp van Campanile giganteum, een enorme uitgestorven zeeslak die uitzonderlijk snel groeide en daardoor een erg precies archief van het klimaat in haar schelp heeft nagelaten. De metingen van de kalk tonen aan dat West-Europa in die tijd te maken had met moessonachtige omstandigheden: zachte winters, hete en droge lentes, en warme en vooral natte zomers met intense regenbuien.
“Omdat deze fossiele zeeslak zo uitzonderlijk snel groeide, kunnen we heel veel informatie halen uit de schelp. Aan de hand van de groeilijnen krijgen we een gedetailleerd beeld van het klimaat en de weerpatronen miljoenen jaren geleden”, zegt eerste auteur Nick van Horebeek, die de schelp onderzocht voor zijn master thesis aan de KU Leuven. “Door onze analyse te koppelen aan klimaatmodellen zagen we dat de uitgesproken seizoen verschillen kwamen door verschuivende wind- en oceaancirculatiepatronen.”
Inzicht in seizoenen en weer in warmer klimaat
Mede-auteur, en VU-aardwetenschapper Niels de Winter vult aan: "Ik weet nog goed dat Johan Vellekoop en ik begonnen aan het onderzoek naar deze reuzenslakken. We dachten: Zo'n grote schelp, die moet wel door een heel oud dier gemaakt zijn, en dus een lang klimaatarchief opleveren. Niets bleek minder waar, want deze slakken groeiden enorm snel! Zo'n snelgroeiende schelp gaf Nick genoeg materiaal om het klimaat van het verre verleden tot op de dag nauwkeurig uit te pluizen, en dat komt eigenlijk nooit voor in de geologie. Zo leren we niet alleen dat verhoogde CO2 concentraties leiden tot warmere klimaten, maar ook hoe de seizoenen en zelfs het weer in zo'n warm klimaat er uit kan zien. Daar is nog heel veel onduidelijk over."
Worstcasescenario
Het Eoceen was een tijdperk, van 56 tot 33,9 miljoen jaar geleden, met een uitgesproken warm klimaat, én met zeer hoge CO2-concentraties. Betere kennis van het klimaat destijds kan dus ook van grote waarde zijn om de gevolgen van huidige en toekomstige klimaatverandering beter te kunnen inschatten. “Het Eoceen fungeert als een natuurlijk experiment dat ons laat zien hoe het klimaatsysteem reageert op zeer hoge CO2-concentraties”, duidt het hoofd van het onderzoeksteam Johan Vellekoop, professor geologie aan KU Leuven en verbonden aan het Instituut voor Natuurwetenschappen. “Als we de klimaatverandering niet tegengaan en de uitstoot van broeikasgassen laten oplopen, dan komt West-Europa over een paar honderd jaar mogelijk terug in het Eoceen-scenario terecht. Als we daarentegen de juiste lessen trekken uit het verleden, dan hoeft het zover niet te komen.”
De studie is gepubliceerd in Nature Communications.
Foto door Johan Vellekoop