In een nieuwe paper, gepubliceerd in Nature Geoscience, heeft een team van aardwetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam, Universiteit van Lissabon en Johannes Gutenberg Universiteit de zeebodem en diepere aardlagen onderzocht in een deel van de Atlantische Oceaan, ten zuidwesten van Portugal. In dit gebied is de allergrootste aardbeving ooit in Europa waargenomen: de grote aardbeving van Lissabon uit 1755. Deze aardbeving heeft heel Lissabon verwoest, zo'n 50.000 doden in Portugal veroorzaakt en heeft tsunamigolven veroorzaakt die zelfs in Nederland schade hebben toegebracht en in diverse steden zijn waargenomen.
Onderzoek naar structuur van ondergrond essentieel voor voorspellingen
''Om de oorsprong van deze aardbeving te begrijpen, en om te kunnen voorspellen waar en wanneer er in de toekomst weer een degelijke verwoestende aardbeving plaats zal vinden, is onderzoek naar de structuur van de ondergrond en de geodynamische spanningen in de ondergrond in dit gebied noodzakelijk'', legt aardwetenschapper Wouter Schellart uit. ''Daarom is in ons onderzoek zowel de structuur van de ondergrond beter in kaart gebracht door middel van seismisch en structureel onderzoek, en zijn er tevens geodynamische computermodellen gemaakt die laten zien hoe die structuur tot stand is gekomen, en welke krachten, spanningen en plaat-tektonische bewegingen hierbij van toepassing zijn.''
Unieke ontdekking onder oceaanbodem
Met seismisch onderzoek is een enorme en ongewone druipstructuur ontdekt, die zich bevindt onder de zogeheten Horseshoe Abyssal Plain, een vlak stuk oceaanbodem op ongeveer vijf km diepte ten zuidwesten van Portugal. Deze druipstructuur strekt zich uit tot een diepte van ongeveer 200 km en bestaat uit relatief zwaar gesteente op de rand van twee tektonische platen (de Afrikaanse en Euraziatische), dat langzaam als een soort druppel omlaag is geperst door de twee convergerende platen. Schellart: ''Dergelijke druipstructuren zijn al eerder ontdekt op andere plekken op aarde, maar dan altijd onder continenten. Dit is de eerste keer dat zo'n structuur is ontdekt onder een oceaanbodem.'' Met geodynamische computermodellen is nagebootst hoe deze structuur kan ontstaan onder de oceaanbodem, en aangetoond dat hiervoor een aantal heel specifieke ingrediënten nodig zijn, die toevallig in dit gebied aanwezig zijn. De computermodellen hebben ook aangetoond hoe boven deze druipstructuur een grote breuk vormt, en wel op een plek die overeenkomt met de voorspelde locatie van de 1755 aardbeving.
Monitoring van mogelijke locatie om desastreuze aardbevingen te voorspellen
De wetenschappers hebben hierdoor de mogelijke locatie van de breuk gevonden, die verantwoordelijk was voor de grote aardbeving van Lissabon, en die in de toekomst dus ook dergelijke grote aardbevingen kan veroorzaken. Toekomstig marien-geofysisch en geologisch onderzoek zal de locatie grootte en geometrie van deze voorspelde breukstructuur moeten gaan verifiëren, en, mits geverifieerd, monitoren om activiteit waar te nemen om zo beter te voorspellen wanneer er mogelijk een nieuwe desastreuze aardbeving plaats zal vinden.