De prijs wordt uitgereikt aan een recent onderzoeksproject dat wetenschappelijke kwaliteit en vernieuwing combineert met een bijzondere maatschappelijke waarde. De voordracht is gedaan door de Koninklijke Academie van Wetenschappen (KNAW).
Geurerfgoed: de rol van geur in onze cultuur
Het onderzoeksproject van Inger Leemans: Geur is een voertuig voor herinneringen en een krachtig communicatiemiddel. En toch is geur een onderwerp dat maar weinig onderzocht is, mede vanwege de vluchtigheid ervan. Als hoofd van het pan-Europese, transdisciplinaire onderzoeksproject Odeuropa heeft Inger Leemans ervoor gezorgd dat geur wereldwijd serieuzer wordt genomen als onderdeel van het cultureel erfgoed. Door de ontwikkeling van digitale methoden voor ‘sensory data mining’ zijn al ruim 2,4 miljoen historische ‘neusgetuigenissen’ in tekst en beeld toegankelijk gemaakt voor onderzoek en analyse.
Uit het juryrapport
Met Odeuropa is cultuurwetenschapper Leemans erin geslaagd om geur tot leven te brengen. Een artikel voor het prestigieuze American Historical Review, waarin gepleit werd voor ‘embodied learning’ en dat begeleid werd door een scratch and sniff-kaart, vormde een doorbraak. Dankzij het werk van haar team worden geuren uit het verleden gereconstrueerd en weten we nu hoe het rook op het slagveld van Waterloo, en wat de geur was van het poeder waarmee Willem van Oranje werd gebalsemd. In samenwerking met verschillende musea heeft het team van Odeuropa kunnen aantonen hoe waardevol de inzet van geur in storytelling is. Met het op vernieuwende wijze ruikbaar maken van de geschiedenis en het ‘neuswijzer’ maken van zowel erfgoedinstellingen als het brede publiek, heeft Inger Leemans in de ogen van de jury een bijzonder originele dimensie toegevoegd aan historisch onderzoek.
Zien zonder tussenkomst van de ogen
Het onderzoeksproject van Pieter Roelfsema: Kunstmatige intelligentie heeft de neurowetenschappen in versnelling gebracht. Een groep onderzoekers onder leiding van hersenwetenschapper Pieter Roelfsema werkt aan een innovatieve digitale oplossing om blindheid te ‘genezen’. Dit doen zij door het plaatsen van een prothese in de visuele hersenschors, een hersenchip. Met elektrische prikkels worden visuele waarnemingen gegenereerd, zodat een vorm van zicht gecreëerd kan worden door kleine lichtflitsen (fosfenen) die kunnen worden gebruikt om te navigeren, objecten en gezichten te herkennen of zelfs te lezen. Uiteindelijk zouden de inspanningen van Roelfsema zo kunnen bijdragen aan een gedeeltelijk herstel van het gezichtsvermogen voor een deel van de 40 miljoen mensen die lijden aan blindheid wereldwijd.
Uit het juryrapport
In de ogen van de jury zal dit indrukwekkende werk later worden gezien als dé doorbraak op weg naar het weer kunnen zien door mensen die tot nu toe blind waren en geen enkele kans op enige verbetering hebben. De jury ziet met bewondering dat het sociaal gedreven werk van Roelfsema enorme belangstelling vanuit het buitenland geniet. Zijn onderzoek heeft een opmerkelijke impact op het vakgebied, en het implanteren van de door zijn groep ontwikkelde visuele prothese staat nu al onder de aandacht van internationale tech-bedrijven. Er liggen zelfs mogelijke toepassingen buiten het visuele systeem in het verschiet.
Huibregtsenprijs
De Huibregtsenprijs is bestemd voor een recent onderzoeksproject dat wetenschappelijke kwaliteit en vernieuwing combineert met een bijzondere maatschappelijke meerwaarde of outreach. Alle publieke wetenschappelijke onderzoeksorganisaties in Nederland kunnen voordragen. De jury, onder leiding van de president van de KNAW Marileen Dogterom heeft zes onderzoeken geselecteerd. Op de Avond van Wetenschap & Maatschappij op 7 oktober 2024 wordt bekend gemaakt wie de Huibregtsenprijs dit jaar wint.