Op maandagavond 8 december 2025 kwam een divers gezelschap samen voor een verdiepende bijeenkomst rond het VU Academic Freedom Program. Organisator Kaat Burbidge opende met een warm welkomstwoord, waarin ze de aanwezigen eraan herinnerde dat de Vrije Universiteit haar ontstaan te danken heeft aan filantropische steun: ‘Academische vrijheid, geworteld in de beginselen van Abraham Kuyper, kwam tot stand dankzij gulle gevers. Vandaag de dag bieden we opnieuw ruimte aan wetenschappers die vrijheid en veiligheid zoeken.’
Vervolgens vertelde programmavoorzitter Aletta Kraneveld hoe de sterke relatie van de VU met de samenleving, vanuit een focus op waardegedreven onderzoek en onderwijs, haar destijds meteen aanspraken. Diezelfde principes vormen volgens haar de basis van het Academic Freedom Program.
‘Het is echte wederkerigheid. Wij bieden veiligheid en structuur; de deelnemende wetenschappers brengen nieuwe perspectieven. Zo ontstaat een wereldwijd netwerk dat ons allemaal verrijkt.’
Indringend gesprek met gevluchte wetenschappers
Daarna deelde wetenschapper Bogdana Cherniavska haar ervaring. Ze vluchtte tijdens de Russische inval in Oekraïne. Haar deelname aan het programma gaf haar weer toekomstperspectief. Ze schetste hoe uitdagend haar eerste tijd in Nederland was: in alles opnieuw je weg moeten vinden, nog niet weten met wie je kunt samenwerken, en ondertussen voortdurend denken aan de familie die is achtergebleven. Ook zij benadrukte de tweezijdigheid van het programma: ‘Ik breng mijn eigen ervaringen en blikvelden mee. Het is een echte uitwisseling – ik ontvang niet alleen, ik geef ook.’
Sneak peek van nieuwe expositie bij de Aula
Hierna nam Eline Bos, curator Academisch Erfgoed, het woord. In haar historische schets trok ze een lijn terug naar de uitgangspunten van Abraham Kuyper. Hij bouwde de VU op basis van zijn visie van een samenleving bestaande uit vijf soevereine kringen: kerk, familie, economie, school en staat. Elke kring moest zelfstandig zijn, maar wel in samenhang met de andere functioneren. Vanuit die gedachte, liet Eline zien, is academische vrijheid ook vandaag een kwetsbaar goed waar voortdurend aan moet worden gewerkt.
Getroffen door deze woorden verliet het gezelschap de zaal voor een wandeling naar de nieuwe expositie bij de Aula: VU Erfgoed en Geschiedenis. Daar liet Eline het verhaal van de universiteit spreken aan de hand van markante objecten en archiefstukken uit de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek.
Tijdens de afsluitende borrel waren de gesprekken levendig, oprecht en nieuwsgierig: een treffende weerspiegeling van het wederkerige karakter waar deze avond zo vaak naar verwees. Tijdens de bijeenkomst kregen donateurs bovendien een concreet inkijkje in hoe hun steun bijdraagt aan het beschermen en versterken van academische vrijheid.
Bekijk de foto's van de donateursbijeenkomst hier.
Meer weten over het thema academische vrijheid en het verhaal van Bogdana? Luister de Studio VU podcastaflevering hier.