Science for Sustainability

De VU heeft een duidelijke langetermijnvisie en ambitie op het gebied van duurzaamheid. Duurzaamheid is een integraal onderdeel van het onderwijs en onderzoek, van de bedrijfsvoering én in de gebouwen op de campus. Kernwaarden zijn: rentmeesterschap, verantwoordelijkheidsgevoel en rekening houden met volgende generaties. Wij streven naar een top 10 positie in het veld van internationale duurzaamheidsuniversiteiten. In 2017 heeft de VU een vierde plaats gehaald op het onderdeel Environmental Studies in het overzicht van The Center for World University Rankings (CWUR) en ook een vierde plaats in SustainaBul, een initiatief van Studenten voor Morgen om onderwijsinstellingen te beoordelen op de integratie van duurzaamheid in hun onderwijs, onderzoek, bedrijfsvoering en huisvesting.

Bij duurzame ontwikkeling is sprake van een ideaal evenwicht tussen economische (’profit’), ecologische (‘planet’) en social belangen (‘people’); niet alleen in het ‘hier en nu’, maar ook met het oog op ‘daar’ (internationaal, met bijzondere aandacht voor ontwikkelingslanden) en ‘later’ (voor komende generaties). Wij willen inhoud geven aan dit goede rentmeesterschap in alle facetten van de universitaire gemeenschap: onderzoek, onderwijs, bedrijfsvoering en huisvesting. Wij willen met onze visie op duurzaamheid een maatschappelijke impact maken door een inhoudelijke verbinding met de samenleving en de VU rondom duurzaamheid te zoeken.

De afbraak van klimaat en natuur is de grootste uitdaging waar we als mensheid voor staan. Ons ecosysteem zit echter zo complex in elkaar dat het onduidelijk is wanneer de schade niet meer valt terug te draaien. Binnen het thema Science for Sustainability integreren wij alle disciplines die kunnen helpen het welzijn van de planeet en de mensen die er leven veilig te stellen. Van biologie tot economie. Van sociale - tot natuurwetenschappen. Een kruisbestuiving die antwoorden wil vinden op de grootste vragen van onze tijd.

Vanuit het VU-thema Science for Sustainability zoeken docenten, onderzoekers en studenten naar integrale oplossingen voor de duurzaamheidsvraagstukken van deze tijd. Om onze natuurlijke bronnen - water, voedsel, energie, vruchtbare aarde - eerlijker te verdelen en duurzamer te benutten. Dit doen zij binnen onderwijsprogramma’s waar het vraagstuk van duurzaamheid vanuit een aardwetenschappelijke, biologische, fysisch-, chemische, sociaaleconomische, maatschappelijke, politieke en juridische perspectief wordt onderwezen.

Wij zijn in 2018 gestart met een nieuwe wervingscampagne: 'Verander je wereld, studeer aan de VU'. In deze campagne roepen wij aankomende studenten op om na te denken over duurzaamheidsvraagstukken.

Studenten die duurzaamheid een onderdeel van hun studie willen maken kunnen kiezen uit 10 bachelorprgramma's, 9 minoren en 19 masterprogramma's. Binnen deze programma's zijn ongeveer 200 vakken en specialisaties te volgen waar duurzaamheid een centrale plaats inneemt. Zoek naar de duurzame opleidingsmogelijkheden die het beste bij jouw studiewensen passen.

bachelor's programmesInventory of courses in Bachelor's programmes
master's programmes
Inventory of courses in Master's programmes
minorsInventory of courses in Minors

De VU summer school biedt sinds 2016 de duurzaamheidscursus Governing Climate Change: Theory and Practice aan. Studenten van over de hele wereld leren twee weken lang over klimaatverandering en de historie van klimaatbestuur en -overeenkomsten tijdens hoorcolleges, discussies, simulaties en excursies.

In de honours course Designing innovations for sustainability wordt twee maanden lang in groepsverband met studenten van verschillende bachelors gewerkt om plannen te ontwerpen voor een meer duurzame universiteit. De cursus richt zich op de onderwerpen water, energie, voedsel en afval en levert resultaten op die nu deels door verschillende partijen op de VU campus overgenomen worden.

De Minor Sustainability: Global Challenges, Interdisciplinary Solutions is beschikbaar voor een breed spectrum van studenten. Het idee is dat studenten met hun academische achtergrond uit hun 'mono-disciplinaire comfort zone' stappen en leren hun verschillende disciplines samen te brengen om zo oplossingen voor een duurzame toekomst te ontwikkelen. Zo leren ze over people, profit, prosperity om zich dan te verdiepen in hun eigen interessegebied. De minor is in september 2017 gestart en duurt een half jaar.

Op de Nationale Dag voor duurzaamheid in het hoger onderwijs, 19 mei 2017, zijn ruim 300 deelnemers op de VU bijeengekomen om samen over het thema Connecting Changemakers te spreken.

Binnen het onderzoeksthema Science for Sustainability verbinden we fundamentele wetenschappelijke kennis met kennis over het doorvoeren van veranderingen in de samenleving. We onderzoeken aspecten van klimaatverandering, energieopwekking en het omgaan met en verantwoord exploiteren van water en schaarser wordende energiebronnen. Daarnaast vergroten wij ons begrip van de manieren waarop we noodzakelijke veranderingen in het menselijk gedrag en de maatschappij kunnen bewerkstelligen die bijdragen aan een duurzame samenleving. Bij de VU houden ongeveer 50 onderzoeksgroepen zich bezig met onderzoek waarin duurzaamheid een centrale plaats inneemt. Green Office heeft een eerste inventarisatie gemaakt van duurzaamheid in het VU onderzoek (Engelstalig).

inventory_research    Inventory_2

Enkele inspirerende, gevarieerde, toonaangevende voorbeelden van duurzaamheidsonderzoek zijn:

Het Instituut voor Milieuvraagstukken (IVM) voert sinds de oprichting in 1971 onderzoek uit op het gebied van diversiteit en complexiteit in de milieuproblematiek. Het onderzoeksprogramma is geïnspireerd door het concept duurzame ontwikkeling, waarbij een geïntegreerde visie op het milieu centraal staat.

Het Amsterdam Global Change Institute (AGCI) onderzoekt de interactie tussen mensen, sociaal-economische veranderingen en een duurzame wereld. AGCI draagt bij aan het infomeren over en vormen van duurzame maatschappelijke keuzes en innovaties voor Europa en wereldwijd.

Het Athena Instituut doet onder meer onderzoek naar maatschappelijke processen gericht op duurzaamheid en rechtvaardigheid 'sustainability and equity of societies’.

Vanuit de Faculteit Geesteswetenschappen doet het in 2016 opgerichte Environmental Humanities Center onderzoek naar de rol van duurzaamheid in cultuur en geschiedenis.

Amsterdam Water Science (AWS) is een interdisciplinair instituut van VU en UvA voor onderzoek naar duurzaam waterbeheer waar onderzoekers lokaal, nationaal en wereldwijd samenwerken. Belangrijke disciplines zijn hydrologie, ecologie, milieuchemie, milieu-economie en bestuurskunde.

De VU wil op systematische wijze haar milieubelasting beheersen en continu verminderen en daar transparant over zijn. Wij stellen hoge eisen op het gebied van duurzaamheid aan: energie en CO2, vervoer en mobiliteit, (afval)water en afval(stoffen), inkoop en social return, eten en drinken.

De komende decennia wordt een aantal verouderde gebouwen gesloopt om plaats te maken voor nieuwbouw en een deel van de verouderde gebouwen wordt gerenoveerd. Wij stellen hoge duurzaamheidseisen aan huisvesting en maken zowel bij renovatie, nieuwbouw als sloop gebruik van de BREEAM methodiek van het Dutch Green Building Council. Ook bij het reguliere gebouwonderhoud is duurzaamheid een belangrijk criterium. De haalbaarheid van de investeringen wordt beoordeeld op basis van de integrale huisvestingslasten, de zogenaamde Total Cost of Ownership (TCO). TCO maakt investeringen met een langere (technische/-economische) levensduur en lagere exploitatielasten mogelijk en bevoordeeld de duurzame alternatieven.


Visie en Milieubarometer
De VU wil op systematische wijze haar milieubelasting beheersen en continu verminderen en daar transparant over zijn. Daarom rapporteert de VU in haar jaarverslagen, grotendeels vanaf 2010, over de ontwikkeling van de milieuprestatie op de thema’s: energie en CO2, vervoer en mobiliteit, (afval)water en afval(stoffen) inkoop en social return, en voedsel, duurzame catering en fair trade. Alle verbruiksgetallen, prestatie-indicatoren en omrekeningen naar footprints worden ook opgenomen in het milieubarometerrapport. Juist om ontwikkelingen zichtbaar te maken, zijn ook de gegevens van de afgelopen vier jaar onderdeel van het Milieubarometerrapport Vrije Universiteit.

Energie en CO2
VU werkt samen met VUmc om in 2035 fossielvrij, dat is 100% aardgasvrij in combinatie met 100% duurzaam opgewekte elektriciteit, te zijn. Op het gebied van energievoorziening werkt de VU aan het verminderen van de energievraag, het optimaliseren van de efficiëntie en aan het verduurzamen van de opwekking. VU en VUmc hebben in 2017 het Energie Masterplan 2035 vastgesteld. Hierin is de transitie van de energiehuishouding naar een duurzame VU Campus beschreven. De ambitie is om binnen tien jaar op het gebied van duurzame, betaalbare en betrouwbare energie in de top-3 te staan van universiteiten en universitair medische centra in Nederland.

Vervoer en mobiliteit
In de afgelopen jaren heeft de VU met succes maatregelen genomen om het woon-werkverkeer en zaken- of dienstenverkeer te vergroenen. Het woon-werkverkeer met de auto is sterk gedaald. Door het ondergronds brengen van (fiets)parkeren verbetert de kwaliteit van de openbare ruimte en ontstaat meer ruimte voor groen op de campus.

(Afval)water en afval(stoffen)
De VU heeft al verschillende maatregelen getroffen op het gebied van waterverbruik reductie en zal deze in de toekomst verder uitbreiden. Wij scheiden de afvalstoffen in meer dan 20 fracties. Voor de toekomst wordt nog meer ingezet op het scheiden van bepaalde kunststoffen uit het restafval. Wij stimuleren het drinken van kraanwater door join the pipe tappunten op het campusplein en in verschillende gebouwen van de VU. Vanaf 2018 worden geen PET-waterflessen meer verkocht worden op de campus.

Inkoop en social return
De VU koopt duurzaam in. Bij de inkoop van goederen en diensten wordt altijd een afweging gemaakt tussen economische, mensgerelateerde en milieuaspecten. Bij aanbestedingen wegen effecten op milieu en sociale aspecten standaard mee conform de richtlijnen van PIANOo, het expertisecentrum aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken en Klimaat. Bij onze inkoop volgen wij de actuele productgroepen uit mei 2017. Bij de VU zijn de minimumeisen slechts de ondergrens. Bij relevante aanbestedingen, zoals catering en vending, worden studenten en medewerkers betrokken bij het opstellen van de aanbestedingseisen en de gunning.

Eten en drinken
De catering wordt 100% duurzaam ingekocht, waarbij extra aandacht is voor vegetarische opties en duurzaamheids- en dierenwelzijnskenmerken.

De VU Campus wordt stapsgewijs vernieuwd. Deze vernieuwing van de campus, deels door vervanging, deels door renovatie, is noodzakelijk omdat een aantal gebouwen functioneel en technisch verouderd is. Bij deze verbeteringen stellen wij hoge duurzaamheideisen. Zowel bij renovatie, nieuwbouw als sloop wordt gebruik van de BREEAM methodiek van de Dutch Green Building Council om haar ambitie en prestatie inzichtelijk te maken.

Nieuwbouw
Nieuwe gebouwen worden voor zover mogelijk ontworpen en gecertificeerd volgens BREEAM Nieuwbouw op het niveau Excellent. Het Nieuwe Universiteitsgebouw heeft voor het ontwerp het BREAAM-certificaat Excellent behaald. Het Onderzoeksgebouw VU (Schoolwerktuinen) is in ontwerp en we hopen dat we daarmee weer BREEAM halen. Het W&N-gebouw wordt zo duurzaam mogelijk gesloopt. Beide projecten zijn in 2017 aangemeld bij de DGBC, de instantie die het BREEAM certificaat verstrekt. Het Onderzoeksgebouw VU wordt een Laboratorium-gebouw dat niet binnen de scope van de standaard beoordelingsrichtlijn valt. De VU heeft samen met de DGBC een maatwerktraject opgestart om tot een 'BREEAM bespoken' beoordelingsrichtlijn te komen.

Bestaande bouw
Bestaande gebouwen worden de komende jaren getoetst aan BREEAM In Use. Het Opleidingsinstituut Zorg en Welzijn (OZW) is het eerste bestaande gebouw dat getoetst is aan BREEAM en heeft niveau very good voor zowel Asset als Beheer en Energielabel B. Het Initium gebouw, met Energielabel A, behaalde als eerste onderwijsgebouw in Nederland het duurzaamheidscertificaat in BREEAM NL In-Use voor Hoger Onderwijs. Dit gebouw heeft scores Excellent voor Asset, Good voor beheer en Very Good in de categorie Gebruik. Het kantorendeel van het ACTA gebouw is getoetst op Asset niveau Very Good. Het Hoofdgebouw, een pand van bijna 100.000 m2 met kantoren, onderwijs- en andere voorzieningen, is gecertificeerd met de scores Good in de categorie Beheer en Good in de categorie Asset.

Het is onze ambitie om al het reeds aanwezige vastgoed te certificeren voor BREEAM in Use met een niveau van minimaal Good. Met deze certificering is weer een stap gezet in de ontwikkeling van een duurzame en leefbare campus.

Onderhoud
Gebouwonderhoud is nodig om de waarde voor het primaire proces te behouden of te herstellen. Leeftijd en functie van het gebouw bepalen in hoge mate de onderhoudstrategie. Calamiteiten en storingen uitgezonderd, wordt onderhoud gestructureerd en integraal uitgevoerd waarbij zo veel als mogelijk het natuurlijke moment wordt benut om waarde en kwaliteit aan het gebouw tot aan het gevraagde, duurzame niveau toe te voegen. De haalbaarheid van de investeringen wordt beoordeeld op basis van de integrale huisvestingslasten, de zogenaamde Total Cost of Ownership (TCO). TCO maakt investeringen met een langere (technische/-economische) levensduur en lagere exploitatielasten mogelijk en bevoordeeld de duurzame alternatieven. Sturing op basis van de TCO is in het bijzonder geschikt voor CRE-organisaties zoals de VU met eigendom, onderhoud en gebruik langdurig in één hand.

De transitie van de VU Campus is het afgelopen decennium ingezet met de volgende (vervangende) nieuwbouwprojecten:

  • Gebouw OZW (Onderwijs, Zorg en Welzijn) (2006)
  • Campuscafé (2008)
  • Gebouw ACTA (Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam) (2010)
  • Gebouw Initium (2011)
  • Westflank VUmc (2013)
  • Hoofdgebouw (2016)
  • Labgebouw OI2 (2016)

In de komende jaren voeren we de volgende projecten uit:

  • Nieuwe Universiteitsgebouw (NU.VU; 2019)
  • Gebouw MF (2019)
  • Imaging Centre VUmc (2019)
  • Research en Diagnostiek / ADORE VUmc (2020)
  • Onderzoeksgebouw VU (2022)
  • Sloop gebouw W&N (eind 2023)

Tot 2030 kunnen verder de volgende ontwikkelingen plaatsvinden op de VU Campus:

  • Nieuwbouw voor allianties en marktpartijen (locatie Schoolwerktuinen)
  • Nieuwbouw wonen op de campus
  • Nieuwbouw op locatie plot C

Op de langere termijn (2030 en verder) begint de uitwerking naar óf doorontwikkeling van het gebruik van de andere bestaande gebouwen (onder andere het Hoofdgebouw van de VU, Transitorium en de polikliniek van VUmc/alliantie UMC) óf vervangende nieuwbouw en aanvullende ontwikkelingen van derden.

Het Center for Forld University Rankings (CWUR) publiceert een wereldwijde ranglijst waarbij onderwijskwaliteit, alumni werkgelegenheid, onderzoekskwaliteit en innovaties een rol spelen.

In 2017 is de VU op het onderdeel Environmental Studies op plaats 4 gerangschikt.

CWUR ranglijst

Sustainabul
De VU doet sinds 2013 mee met SustainaBul, de ranglijst van Nederlandse universiteiten en hogescholen op het gebied van duurzaamheid. SustainaBul is een initiatief van Studenten voor Morgen. Onderwijsinstellingen worden door studenten beoordeeld op de integratie van duurzaamheid in hun onderwijs, onderzoek en bedrijfsvoering. In 2018 behaalde de VU de vierde plaats (een gouden bul). De uitreiking van de SustainaBul vond plaats tijdens de Nationale Dag voor Duurzaamheid in het Hoger Onderwijs.

Resultaten

Sustainabul_2018


In voorgaande jaren behaalde de VU
2017: plaats #4 van 20 instellingen 
2016: plaats #7 van 20 instellingen
2015: plaats #3 van 21 instellingen
2014: plaats #15 van 22 instellingen
2013: plaats #18 van 26 instellingen

Expositie wint Unesco Prijs
De Whole Earth? expositie die sinds september 2017 op de VU Campus langs het volleybalveld staat, is in combinatie met de eerdere editie van de expositie Hard Rain onderscheiden met de UNESCO Japan Prize on Education for Sustainable Education. De projecten, speciaal gemaakt voor universiteiten, kregen de prijs vanwege het enorme bereik over de hele wereld: 15 miljoen mensen, van beleidsmakers tot studenten en scholieren.
Green Office VU
Green Office VU (opgericht in 2014) is het duurzaamheidsplatform van de VU voor studenten en medewerkers en wordt geleid door studenten. Het houdt zich bezig met duurzaamheidsprojecten binnen vier aandachtsgebieden (education, research, community, campus) en organiseert events, campagnes, colleges en informatiedagen. Met deze ‘community services’ (Student Consultancy Hub) staat de VU in verbinding met de maatschappij en vloeit academische kennis terug naar de samenleving.

Green Business Club Zuidas
In de Green Business Club Zuidas ontmoeten lokale bedrijven, gemeenten en maatschappelijke organisaties elkaar om samen duurzame en sociale projecten te initiëren en te implementeren op de Zuidas. Wij zijn een actieve deelnemer in deze GBC, die sinds 2017 is gehuisvest in het Hoofdgebouw van de VU. Met de GBC Zuidas vlak tegenover de Green Office VU ontstaat er een ‘groene hub’ waarmee de verbinding kan worden gelegd tussen onderwijs en onderzoek (Science for Sustainability) en het bedrijfsleven. Zo organiseerden wij in 2017 het GBC Zuidas CEO-ontbijt, waar samen is gesproken over de realisatie van de afspraken en ideeën uit de Ambitieverklaring Zuidas 2015-2020, ondertekend door 25 organisaties.

Wij vinden het belangrijk om studenten en medewerkers bij hun leer- en werkomgeving te betrekken. Het Green Office VU (opgericht in 2014) is het duurzaamheidsplatform van de VU voor studenten en medewerkers en wordt geleid door studenten. Het Green Office houdt zich bezig met duurzaamheidsprojecten binnen vier portefeuilles (campus, community, education en research) en organiseert evenementen, campagnes, colleges en informatiedagen. De Student Consultancy Hub (gestart in 2017) is opgericht om te helpen met duurzaamheidsvraagstukken binnen de universiteit en bij externe organisaties en zo de transitie naar meer duurzaamheid te faciliteren. Met deze ‘community services’ staan wij in verbinding met de maatschappij en vloeit academische kennis terug naar de samenleving.

Ouderenlunch 2017Vraag-maar-raak-lunch voor oudere buurtbewoners
Oudere buurtbewoners konden in 2017 genieten van het spectaculaire uitzicht op Amsterdam tijdens een Vraag-maar-raak-Lunch bovenin het OZW-gebouw. De lunches helpen om ouderen te laten kennismaken met bedrijven en organisaties in Zuidas. Bezoekers werden gekoppeld aan medewerkers van VU en Green Office VU voor een lunch en een geanimeerd gesprek. Veel ouderen zijn eenzaam; niet toevallig viel deze lunch in de Week tegen Eenzaamheid.

Duidelijke verantwoordelijkheden en aanspreekpunten

  • Binnen het College van Bestuur heeft Marjolein Jansen duurzaamheid in haar portefeuille.
  • Voor het uitwerken van het VU-profileringsthema Science for Sustainability is Guus Schreiber, decaan der Bètawetenschappen, verantwoordelijk voor onderwijs en onderzoek. Pieter van Beukering is aanjager voor het duurzame onderwijs en Phillipp Pattberg vervult deze rol voor het onderzoek.
  • Josja van der Veer, directeur van de Facilitaire Campus Organisatie FCO, is verantwoordelijk voor Duurzame Campus: bedrijfsvoering en huisvesting. Binnen het Management Team FCO beheert Willem Verduyn de portefeuille duurzaamheid.
  • Peter van Kesteren is de VU-milieucoördinator bij de dienst HRM en Arbo & Milieu en voorzitter van het Programmateam Duurzaamheid.
  • Bij het Coördinatie Centrum Energie CCE, dat het gezamenlijke energiecentrum van VU en VUmc exploiteert, is energiecoördinator Rooske Gaal verantwoordelijk voor de Meerjaren Afspraak Energie MJA, het meerjarenplan 2017-2020 gericht op 2% energiebesparing per jaar.
  • In het Programmateam Duurzaamheid vindt de afstemming en integrale benadering plaats voor Science for Sustainability en Sustainable Campus. Hierin worden activiteiten op duurzaamheids-gebied tussen VU diensten, afdelingen, faculteiten, onderzoeksinstellingen en Green Office VU, besproken en waar nodig afgestemd.
  • De Green Office VU is aanspreekpunt voor studenten en medewerkers die actief willen bijdragen aan meer duurzaamheid bij de VU. Naast gemiddeld zeven betaalde student-assistenten, werken studenten en medewerkers als vrijwilliger mee aan de vele Green Office-projecten en campagnes.