Sorry! The information you are looking for is only available in Dutch.
Deze opleiding is bewaard in Mijn studiekeuze.
Deze opleiding kan niet bewaard worden.
Je bent nog niet ingelogd in Mijn studiekeuze. Log in of maak een account aan om jouw opleidingen op te slaan.
Er gaat iets mis, probeer het later nog een keer.

Snelheid meten van oceaancirculatie sleutel tot Afrikaans klimaat

27 oktober 2021
Aan de hand van een boorkern met sedimenten en microfossielen van de afgelopen 7 miljoen jaar heeft een internationaal onderzoeksteam belangrijke klimaatveranderingen geïdentificeerd, die de Afrikaanse verdroging over de afgelopen 2 miljoen jaar verklaren. Hun bevindingen hebben implicaties voor menselijke evolutie en verspreiding.

De vandaag verschenen studie in Nature beschrijft de snelheid van oceaanstromingen en de veranderingen in het klimaat die daaraan zijn gekoppeld. Het team heeft tijdens een expeditie bij het Mozambique Kanaal een boring in de oceaanbodem uitgevoerd. Onderzoek aan de daaruit verkregen grondmonsters werkt als een tijdmachine: de boorkern weerspiegelt de oceaanstromingen in de Westelijke Indische Oceaan over de afgelopen 7 miljoen jaar.

Microfossielen en diepzeesedimenten
Het team onderzocht zowel microfossielen als diepzeesedimenten, en kon met behulp van verschillende technieken de oceanografische en klimatologische omstandigheden reconstrueren. Tot hun verbazing ontdekten de wetenschappers twee grote veranderingen in de oceaanstromingen. De oudste viel samen met het begin van ons huidige, moderne tropische klimaatsysteem (de zogenaamde Walker Circulatie in de atmosfeer), ongeveer 2,1 miljoen jaar geleden.

VU-aardwetenschapper Jeroen van der Lubbe, eerste auteur van het artikel, legt uit: “In het begin waren we verbaasd toen we ontdekten dat de stroomsnelheden in het Kanaal van Mozambique vóór 2,1 miljoen jaar geleden vrijwel niet veranderden tijdens bekende grote klimaatveranderingen van de aarde, zoals de ontwikkeling van ijskappen op het noordelijk halfrond. Maar nu hebben we een mechanisme geïdentificeerd dat verklaart waarom dit het geval is.”

Cardiff University-hoogleraar Ian Hall legt uit: “De ontwikkeling van de moderne Walker Circulatie boven de Stille en Indische Oceaan zou de regenval in oostelijk Afrika hebben onderdrukt. Dit vond vooral plaats tijdens de ijstijden vanaf 2,1 miljoen jaar geleden, zoals ook wordt aangetoond door bijvoorbeeld de aanwezigheid van meer droogte-minnende diersoorten in oostelijk Afrika toentertijd. Uit onze gegevens blijkt bovendien, en voor het eerst, dat er ook periodes zijn geweest van juist verhoogde stroomsnelheden door het Mozambique Kanaal, hetgeen suggereert dat de langetermijntrend van droogte werd onderbroken door nattere en warmere periodes.”

Klimaatschommelingen cruciale factor voor menselijke evolutie
Er is ruimschoots bewijs dat belangrijke gebeurtenissen in de vroege menselijke evolutie plaatsvonden in Afrika.  Echter, hoe precies de klimaat- en milieuveranderingen in het verleden effect hadden op soortvorming, uitsterven en verspreiding van mensachtigen is nog een raadsel. Het team is van mening dat de resultaten van deze studie nu kunnen worden gebruikt om te begrijpen hoe klimaatschommelingen een cruciale factor kunnen zijn geweest in de menselijke evolutie en verspreiding in de afgelopen 2,1 miljoen jaar.

“Ongeveer 2 miljoen jaar geleden was de diversiteit van mensachtigen in Afrika hoog", zegt hoogleraar José Joordens, laatste auteur van de studie, en verbonden aan Naturalis Biodiversity Center. “Het geeft aan dat de verschillende soorten binnen het geslacht 'mens' ieder een verschillende levensstijl en dieet gehad zullen hebben. En dit is ook het moment waarop bepaalde vroege mensachtige populaties zich voor het eerst ver buiten Afrika verspreiden. Het is nog steeds niet bekend wat deze gebeurtenissen heeft veroorzaakt. We zijn van mening dat onze gedetailleerde klimaatbeschrijving de sleutel kan zijn om veel van de ontbrekende puzzels in de paleoantropologie op te lossen.”