Sorry! The information you are looking for is only available in Dutch.
Deze opleiding is bewaard in Mijn studiekeuze.
Deze opleiding kan niet bewaard worden.
Je bent nog niet ingelogd in Mijn studiekeuze. Log in of maak een account aan om jouw opleidingen op te slaan.
Er gaat iets mis, probeer het later nog een keer.

Levende hersendonoren helpen neuronen beter te begrijpen

7 oktober 2021
Een internationaal team van neurowetenschappers werkte aan een studie van levende neuronen uit hersenweefsel, gedoneerd door patiënten van neurochirurgische operaties om epilepsie of hersentumoren te behandelen. Ook VU-wetenschapper Huib Mansvelder en zijn team hebben met neurochirurgen van het VUmc hieraan bijgedragen.

Gedetailleerde kaart
De studie is onderdeel van een reeks studies door internationale consortia, samengebracht door het BRAIN Initiative Cell Census Network programma van de National Institutes of Health. De studies zijn deze week in het tijdschrift Nature gepubliceerd. Doel van dit grote onderzoeksprogramma, dat meer dan 4 miljard dollar omvat, is om alle hersencellen van verschillende zoogdiersoorten, knaagdieren, apen en mens in kaart te brengen.

Wetenschappers in het consortium bouwden onder andere een zeer gedetailleerde kaart van de motorische cortex. De kaart vormt de basis voor de inventarisatie van het hele brein en is verreweg de meest uitgebreide en gedetailleerde kaart van de hersenen van zoogdieren die ooit is gemaakt. Het ontwikkelen van een beter begrip van de 'onderdelenlijst' van de hersenen is een cruciale stap in de richting van het begrijpen van de hersenen als een geheel. Ook geeft het meer inzicht in hersenziekten, zoals ALS.

Nieuwe technologieën
Om hersencellen te typeren werd van iedere cel afzonderlijk de moleculaire signatuur van gen-expressie bepaald. De menselijke hersenen bevatten ongeveer 86 miljard zenuwcellen en om van iedere cel afzonderlijk de expressie van tienduizend genen of meer te bepalen, zijn nieuwe technologieën noodzakelijk. “De cel is de basiseenheid van het leven. Het proberen te definiëren van de soorten cellen waaruit de hersenen bestaan, is een van de grootste inspanningen van de neurowetenschappen door de geschiedenis heen”, aldus Ed Lein, Senior Investigator bij het Allen Institute for Brain Science, die een van de onderzoeken leidde.

Levende neuronen
De studie waar Mansvelder en team aan bijdroegen gaat een stap verder, namelijk door van de in kaart gebrachte celtypen de gevolgen van genexpressie voor celvorm en functie te bestuderen. Mansvelder: “We ontdekten dat deze evolutionair doorontwikkelde delen van de menselijke hersenen celtypen bevat die niet bij muizen te zien zijn. De in mens toegenomen moleculaire diversiteit is terug te zien in diversiteit in vorm en functie van de cellen. De meer ‘mens-specifieke’ hersenceltypen verdwijnen als een van de eersten bij de ziekte van Alzheimer”.

Het bestuderen van menselijke hersencellen in levend menselijk hersenweefsel gebeurt maar op een beperkt aantal plekken in de wereld. Het vereist een nauwe samenwerking tussen fundamentele neurowetenschappers en de neurochirurgie-afdeling, waar chirurgische behandeling van epilepsie en tumorpatiënten plaatsvindt. Om voldoende hersenmateriaal voor het onderzoek te kunnen bestuderen, deden de laboratoria uit de verschillende landen mee.

Financiering
De studies zijn gefinancierd door het Amerikaanse Brain Initiative Cell Census Network programma. De studie waar Mansvelder en zijn team bij betrokken zijn, werd medegefinancierd door het NWO Zwaartekracht-programma ‘Brainscapes’ van de VU en het Europese Human Brain Project.