Sorry! The information you are looking for is only available in Dutch.
Deze opleiding is bewaard in Mijn studiekeuze.
Deze opleiding kan niet bewaard worden.
Je bent nog niet ingelogd in Mijn studiekeuze. Log in of maak een account aan om jouw opleidingen op te slaan.
Er gaat iets mis, probeer het later nog een keer.

Landbouw bedreigt bevolkingsgroepen die van bos afhankelijk zijn

28 oktober 2021
Tropische bossen zijn verre van onbewoond: er leven grote aantallen gemeenschappen die van het bos afhankelijk zijn. Daar waar commerciële landbouw oprukt, worden de middelen van bestaan van deze gemeenschappen bedreigd: de bossen waarvan zij afhankelijk zijn, worden vernietigd en de bevolking wordt verdreven naar marginaal grondgebied. Dat is de conclusie van een studie die is uitgevoerd door een internationaal team wetenschappers van de Vrije Universiteit Amsterdam, de Humboldt-universiteit Berlijn en instituten in Argentinië en Canada.

Er zijn maar weinig plekken op aarde waar tropische bossen zo snel verdwijnen als in de Zuid-Amerikaanse Gran Chaco, een regio met droog tropisch bos die vijfentwintig keer zo groot is als Nederland. De ontbossing in dit gebied vindt voornamelijk plaats om rundvlees en sojabonen te produceren voor internationale markten, waaronder Nederland. Dit veroorzaakt grootschalige aantasting van het lokale milieu en koolstofuitstoot die wereldwijd impact heeft. Over deze onderwerpen is al veel gepubliceerd, maar de maatschappelijke gevolgen van ontbossing worden zelden belicht. Een belangrijke reden hiervoor is het gebrek aan gegevens over de locaties waar mensen wonen in tropische bossen. Dit is een enorm probleem, omdat veel van de lokale bevolkingsgroepen die in de Chaco leven, waaronder de laatste totaal geïsoleerd levende inheemse stammen buiten het Amazonegebied, voor hun bestaan sterk afhankelijk zijn van deze bossen. Het in kaart brengen van deze bevolkingsgroepen is van groot belang, zodat meer rekening met hen kan worden gehouden bij duurzaamheidsplannen.

De bossen van de Chaco zijn verre van leeg
Nieuw onderzoek dat is gepubliceerd in het tijdschrift Proceedings of the National Academy of Sciences laat zien hoe deze bevolkingsgroepen in kaart kunnen worden gebracht. Met behulp van hoge-resolutie satellietbeelden heeft het onderzoeksteam de locatiegegevens van afzonderlijke huizen van de van het bos afhankelijke bewoners in de gehele Chaco-regio gedigitaliseerd en zijn de onderzoekers nagegaan wat er met deze huizen is gebeurd in 30 jaar tijd. “We schatten dat er in 1985 ongeveer 28.000 huizen waren, verspreid over bijna de helft van de bossen van de Chaco,” verklaart Christian Levers, universitair docent aan de Vrije Universiteit Amsterdam en hoofdauteur van de studie. “Dat was een verrassende uitkomst die aantoont dat de bossen van de Chaco verre van leeg zijn en dat er in grote delen van de bossen gemeenschappen leven die hiervan afhankelijk zijn.”

Ontbossing leidt ertoe dat van het bos afhankelijke gemeenschappen verdwijnen
Van het bos afhankelijke gemeenschappen in de Chaco gebruiken de bossen rondom hun huizen op allerlei manieren, bijvoorbeeld om er brandhout en timmerhout uit te halen, hun vee te laten grazen, te jagen om in hun levensonderhoud te voorzien of om honing te verzamelen. Volgens de onderzoekers heeft de oprukkende commerciële landbouw de van het bos afhankelijke bevolkingsgroepen enorm in het nauw gebracht. “Sinds 1985 zijn meer dan 5.000 huizen verdwenen,” legt Levers uit. “Maar wat belangrijker is: van nog veel meer huizen zijn de omliggende bossen verloren gegaan doordat de landbouwgronden zo enorm zijn uitgebreid ten koste van het bos waarvan de bewoners afhankelijk zijn.”

Ecologische marginalisering bedreigt middelen van bestaan
Een belangrijke uitkomst van de studie is dat ontbossing leidt tot groeiende ecologische marginalisering van bevolkingsgroepen die van het bos afhankelijk zijn. “Wat we daarmee bedoelen, is dat de lokale bevolking geconfronteerd wordt met een gigantische uitholling van hun middelen van bestaan doordat het bos verandert in landbouwgebied,“ aldus professor Tobias Kuemmerle van de Humboldt-universiteit Berlijn, senior auteur van de studie. “We konden ook laten zien dat de huizen die overgebleven of naderhand gebouwd zijn vaak op plekken staan die niet erg geschikt zijn voor landbouw, wat eveneens een vorm van marginalisering is,” voegt Kuemmerle toe.

Onze consumptie beïnvloedt gemeenschappen in verre oorden
Hotspots van verdwijnende huizen bevonden zich met name daar waar commerciële landbouw het meest drastisch was uitgebreid. “Dit toont duidelijk aan hoezeer onze consumptie invloed heeft op van het bos afhankelijke bevolkingsgroepen over de hele wereld, mensen die kwetsbaar en arm zijn,” zegt Levers. “Landbouw breidt uit naar veel tropische droge bossen op verschillende plekken in de wereld en we moeten ernstig rekening gaan houden met de gevolgen die dit heeft voor bosafhankelijke bevolkingsgroepen – naast de immense impact op de biodiversiteit en het klimaat wereldwijd.” Volgens de onderzoekers is het in kaart brengen van de plaatsen waar van het bos afhankelijke bevolkingsgroepen wonen en laten zien welke impact ontbossing op hen heeft een eerste hoognodige stap om de vertegenwoordiging van deze groepen bij landinrichting en beleidsdiscussies te verbeteren.

Foto: satellietbeelden laten zien waar van het bos afhankelijke bevolkingsgroepen wonen in de Zuid-Amerikaanse Gran Chaco-regio en hoe ontbossing ten behoeve van veeteelt en akkerbouw leidt tot uitholling van hun middelen van bestaan. (Achtergrondfoto: Google Earth, inzetfoto: I. Gasparri).