BEGIN:VCALENDAR VERSION:2.0 PRODID:-//Vrije Universiteit Amsterdam//NONSGML v1.0//EN NAME:Promotie J.F.M. Smits METHOD:PUBLISH BEGIN:VEVENT DTSTART:20260519T094500 DTEND:20260519T111500 DTSTAMP:20260519T094500 UID:promotie-j-f-m-smits@8F96275E-9F55-4B3F-A143-836282E12573 CREATED:20260920T221319 LOCATION:Hoofdgebouw VU, 1105, Auditorium, De Boelelaan, 1081 HV, Amsterdam SUMMARY:Promotie J.F.M. Smits X-ALT-DESC;FMTTYPE=text/html:

To GVB or not to GVB

Nieuwe inzichten in weerbare hersencellen bieden hoop voor Alzheimeronderzoek

Neurodegeneratieve ziek ten, zoals Alzheimer, vormen een steeds grotere uitdaging voor de sam enleving door de vergrijzing. Bij deze aandoeningen sterven zenuwcell en in de hersenen geleidelijk af, wat leidt tot geheugenverlies, cogn itieve achteruitgang en uiteindelijk verlies van zelfstandigheid. Omd at neuronen zichzelf niet kunnen vernieuwen, is schade vaak onomkeerb aar. Toch blijkt uit het onderzoek van neurowetenschapper Jasper Smit s dat niet alle hersencellen even kwetsbaar zijn: sommige beschikken over verrassende beschermingsmechanismen.

Smits onderzocht hoe neuronen omgaan met schadelijke ophopingen van het eiwit tau, een ken merk van Alzheimer. Dit eiwit kan verkeerd vouwen en samenklonteren, waardoor essentiële processen in de cel verstoord raken. Hij onderzo cht waarom sommige neuronen deze stress overleven, terwijl andere afs terven.

Granulovacuolaire degeneratieblaasjes (GVBs)
De studie van Smits laat zien dat een specifiek cellulair p roces hierbij een sleutelrol speelt. Onder invloed van tau-klontering vormen neuronen zogeheten granulovacuolaire degeneratieblaasjes (GVB s). Dit zijn gespecialiseerde structuren die onderdeel lijken te zijn van het opruimsysteem van de cel. Hun vorming blijkt afhankelijk van zowel het eiwit CK1δ als autofagie, het mechanisme waarmee cellen b eschadigde onderdelen afbreken en recyclen.

Opvallend is het ve rschil tussen neuronen mét en zonder deze GVBs. Cellen zonder GVBs l aten een sterke daling zien in eiwitproductie en sterven uiteindelijk af. Neuronen die wel GVBs vormen, blijven daarentegen eiwitten aanma ken en overleven langer. Dit hangt samen met een verhoogde productie van ribosomen, de structuren die verantwoordelijk zijn voor eiwitsynt hese. Deze beschermende reactie komt voor bij tau en bij andere ziekt es, maar of ze daar dezelfde beschermende rol spelen, moet nog worden aangetoond.

Actieve neuronen
De resultaten veranderen het beeld van hersencellen als passieve slachtoffers van ziekte. In plaats daarvan tonen ze aan dat neuronen actief proberen s chade te beperken en zichzelf te beschermen tegen eiwitstress. Dat in zicht heeft belangrijke maatschappelijke implicaties.

Door bete r te begrijpen hoe deze natuurlijke verdedigingsmechanismen werken, k unnen onderzoekers nieuwe behandelingen ontwikkelen die niet alleen s chadelijke eiwitklonten aanpakken, maar ook de weerbaarheid van herse ncellen versterken. Dit opent de mogelijkheid voor gecombineerde ther apieën die zowel de oorzaak als de gevolgen van neurodegeneratie bes trijden.

Op langere termijn kan dit bijdragen aan het vertragen van ziekteprocessen zoals Alzheimer, het langer behouden van cogniti eve functies en een betere kwaliteit van leven voor patiënten. Daarm ee biedt dit onderzoek niet alleen wetenschappelijke vooruitgang, maa r ook perspectief voor een groeiende groep mensen die met deze ingrij pende aandoeningen te maken krijgt.

Meer informatie over het proefschrift

DESCRIPTION: To GVB or not to GVB

Nieuwe inzichten in weer bare hersencellen bieden hoop voor Alzheimeronderzoek

Ne urodegeneratieve ziekten, zoals Alzheimer, vormen een steeds grotere uitdaging voor de samenleving door de vergrijzing. Bij deze aandoenin gen sterven zenuwcellen in de hersenen geleidelijk af, wat leidt tot geheugenverlies, cognitieve achteruitgang en uiteindelijk verlies van zelfstandigheid. Omdat neuronen zichzelf niet kunnen vernieuwen, is schade vaak onomkeerbaar. Toch blijkt uit het onderzoek van neurowete nschapper Jasper Smits dat niet alle hersencellen even kwetsbaar zijn : sommige beschikken over verrassende beschermingsmechanismen.Smits o nderzocht hoe neuronen omgaan met schadelijke ophopingen van het eiwi t tau, een kenmerk van Alzheimer. Dit eiwit kan verkeerd vouwen en sa menklonteren, waardoor essentiële processen in de cel verstoord rake n. Hij onderzocht waarom sommige neuronen deze stress overleven, terw ijl andere afsterven.Granulovacuolaire degeneratieblaasjes (G VBs)
De studie van Smits laat zien dat een specifiek cell ulair proces hierbij een sleutelrol speelt. Onder invloed van tau-klo ntering vormen neuronen zogeheten granulovacuolaire degeneratieblaasj es (GVBs). Dit zijn gespecialiseerde structuren die onderdeel lijken te zijn van het opruimsysteem van de cel. Hun vorming blijkt afhankel ijk van zowel het eiwit CK1δ als autofagie, het mechanisme waarmee c ellen beschadigde onderdelen afbreken en recyclen.Opvallend is het ve rschil tussen neuronen mét en zonder deze GVBs. Cellen zonder GVBs l aten een sterke daling zien in eiwitproductie en sterven uiteindelijk af. Neuronen die wel GVBs vormen, blijven daarentegen eiwitten aanma ken en overleven langer. Dit hangt samen met een verhoogde productie van ribosomen, de structuren die verantwoordelijk zijn voor eiwitsynt hese. Deze beschermende reactie komt voor bij tau en bij andere ziekt es, maar of ze daar dezelfde beschermende rol spelen, moet nog worden aangetoond.Actieve neuronen
De resultaten verand eren het beeld van hersencellen als passieve slachtoffers van ziekte. In plaats daarvan tonen ze aan dat neuronen actief proberen schade t e beperken en zichzelf te beschermen tegen eiwitstress. Dat inzicht h eeft belangrijke maatschappelijke implicaties.Door beter te begrijpen hoe deze natuurlijke verdedigingsmechanismen werken, kunnen onderzoe kers nieuwe behandelingen ontwikkelen die niet alleen schadelijke eiw itklonten aanpakken, maar ook de weerbaarheid van hersencellen verste rken. Dit opent de mogelijkheid voor gecombineerde therapieën die zo wel de oorzaak als de gevolgen van neurodegeneratie bestrijden.Op lan gere termijn kan dit bijdragen aan het vertragen van ziekteprocessen zoals Alzheimer, het langer behouden van cognitieve functies en een b etere kwaliteit van leven voor patiënten. Daarmee biedt dit onderzoe k niet alleen wetenschappelijke vooruitgang, maar ook perspectief voo r een groeiende groep mensen die met deze ingrijpende aandoeningen te maken krijgt.Meer informatie over het proefschrift END:VEVENT END:VCALENDAR