BEGIN:VCALENDAR VERSION:2.0 PRODID:-//Vrije Universiteit Amsterdam//NONSGML v1.0//EN NAME:Promotie M.C. Schröder METHOD:PUBLISH BEGIN:VEVENT DTSTART:20260603T134500 DTEND:20260603T151500 DTSTAMP:20260603T134500 UID:promotie-m-c-schroder@8F96275E-9F55-4B3F-A143-836282E12573 CREATED:20260923T095718 LOCATION: SUMMARY:Promotie M.C. Schröder X-ALT-DESC;FMTTYPE=text/html:

Translating unknown concepts into Toposa: a lexical-pragmatic approach

Bijbelvertalers in Zuid-Soedan ontwikkelen creatieve oplossingen vo or onbekende begrippen

Schröder werkt e 45 jaar in Oost-Afrika als taalkundige en adviseur voor Bijbelverta lingen. Daarbij ontdekte hij dat Toposa-sprekers en vertalers in de p raktijk andere strategieën gebruiken dan de methoden die in opleidin gen en handleidingen worden aanbevolen. Dat leidde tot een uitgebreid e analyse van hoe onbekende concepten tóch begrijpelijk kunnen worde n gemaakt voor lezers en luisteraars.

Nieuwe betekenis voor bestaande woorden
Uit het onderzoek blijkt dat Topos a-sprekers nieuwe begrippen op uiteenlopende manieren introduceren. Z e geven bestaande woorden een nieuwe betekenis, combineren woorden, l enen termen uit andere talen of voegen extra uitleg toe. Bijbelvertal ers doen iets vergelijkbaars, maar gebruiken daarnaast ook vertaalspe cifieke technieken, zoals het vervangen van een onbekend begrip door een vergelijkbaar lokaal concept of het inzetten van meer algemene te rmen.

Volgens de studie blijft het niet bij de tekst alleen. Ve rtalers zetten ook hulpmiddelen in zoals voetnoten, woordenlijsten, k aarten, afbeeldingen en inleidingen om lezers extra context te bieden . Daarmee wordt vertalen niet alleen een taalkundige taak, maar ook e en vorm van culturele bemiddeling.

De bevindingen zijn relevant voor onderwijs, taalbehoud en communicatie in meertalige samenleving en. Vooral in regio’s waar talen en culturen sterk van elkaar versc hillen, kan betere kennis van deze vertaalstrategieën helpen om info rmatie toegankelijker te maken.

Aandacht voor cognitiev e processen
Daarnaast benadrukt Schröder het belang van aandacht voor cognitieve processen in de opleiding van vertalers. Nie uwe woorden en ideeën worden niet simpelweg letterlijk vertaald, maa r moeten aansluiten bij hoe mensen taal begrijpen en gebruiken. Volge ns hem zouden vertaalopleidingen daarom meer aandacht moeten besteden aan natuurlijk taalgebruik en aan de brede reeks technieken die vert alers in de praktijk toepassen.

Het gebruikte cognitief-linguï stische model, de lexicale pragmatiek, blijkt volgens Schröder te be perkt voor talen zoals het Toposa, waarin woorden vaak bestaan uit co mbinaties van meerdere betekenisvolle delen. Het model zou daarom ver der moeten worden uitgebreid om beter aan te sluiten bij zulke talen. Succesvolle vertaling draait niet alleen om woorden, maar vooral om begrip, cultuur en context.

Meer informatie over het proefs chrift

DESCRIPTION: Translating unknown concepts into Toposa: a lexical-pragm atic approach

Bijbelvertalers in Zuid-Soedan ontwikkelen creatieve oplossingen voor onbekende begrippen

Hoe verta al je woorden en ideeën die in een andere taal of cultuur helemaal n iet bestaan? Dat vraagstuk stond centraal in het onderzoek van Martin Schröder naar het Toposa, een taal die wordt gesproken in Zuid-Soed an. Hij laat zien dat vertalers veel creatiever en veelzijdiger te we rk gaan dan traditionele handboeken voor Bijbelvertaling suggereren.S chröder werkte 45 jaar in Oost-Afrika als taalkundige en adviseur vo or Bijbelvertalingen. Daarbij ontdekte hij dat Toposa-sprekers en ver talers in de praktijk andere strategieën gebruiken dan de methoden d ie in opleidingen en handleidingen worden aanbevolen. Dat leidde tot een uitgebreide analyse van hoe onbekende concepten tóch begrijpelij k kunnen worden gemaakt voor lezers en luisteraars.Nieuwe bet ekenis voor bestaande woorden
Uit het onderzoek blijkt da t Toposa-sprekers nieuwe begrippen op uiteenlopende manieren introduc eren. Ze geven bestaande woorden een nieuwe betekenis, combineren woo rden, lenen termen uit andere talen of voegen extra uitleg toe. Bijbe lvertalers doen iets vergelijkbaars, maar gebruiken daarnaast ook ver taalspecifieke technieken, zoals het vervangen van een onbekend begri p door een vergelijkbaar lokaal concept of het inzetten van meer alge mene termen.Volgens de studie blijft het niet bij de tekst alleen. Ve rtalers zetten ook hulpmiddelen in zoals voetnoten, woordenlijsten, k aarten, afbeeldingen en inleidingen om lezers extra context te bieden . Daarmee wordt vertalen niet alleen een taalkundige taak, maar ook e en vorm van culturele bemiddeling.De bevindingen zijn relevant voor o nderwijs, taalbehoud en communicatie in meertalige samenlevingen. Voo ral in regio’s waar talen en culturen sterk van elkaar verschillen, kan betere kennis van deze vertaalstrategieën helpen om informatie toegankelijker te maken.Aandacht voor cognitieve processen
Daarnaast benadrukt Schröder het belang van aandacht voor cognitieve processen in de opleiding van vertalers. Nieuwe woorden en ideeën worden niet simpelweg letterlijk vertaald, maar moeten aansl uiten bij hoe mensen taal begrijpen en gebruiken. Volgens hem zouden vertaalopleidingen daarom meer aandacht moeten besteden aan natuurlij k taalgebruik en aan de brede reeks technieken die vertalers in de pr aktijk toepassen.Het gebruikte cognitief-linguïstische model, de lex icale pragmatiek, blijkt volgens Schröder te beperkt voor talen zoal s het Toposa, waarin woorden vaak bestaan uit combinaties van meerder e betekenisvolle delen. Het model zou daarom verder moeten worden uit gebreid om beter aan te sluiten bij zulke talen. Succesvolle vertalin g draait niet alleen om woorden, maar vooral om begrip, cultuur en co ntext.Meer informatie over het proefschrift END:VEVENT END:VCALENDAR