BEGIN:VCALENDAR VERSION:2.0 PRODID:-//Vrije Universiteit Amsterdam//NONSGML v1.0//EN NAME:Promotie J.F.M. Smits METHOD:PUBLISH BEGIN:VEVENT DTSTART:20260519T094500 DTEND:20260519T111500 DTSTAMP:20260519T094500 UID:2026/promotie-j-f-m-smits@8F96275E-9F55-4B3F-A143-836282E12573 CREATED:20260603T080118 LOCATION:(1e verdieping) Auditorium, Hoofdgebouw De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam SUMMARY:Promotie J.F.M. Smits X-ALT-DESC;FMTTYPE=text/html:

To GVB or not to GVB

Nieuwe inzichten in weerbare hersencellen bieden hoop v oor Alzheimeronderzoek

Smits onderzocht hoe neurone n omgaan met schadelijke ophopingen van het eiwit tau, een kenmerk va n Alzheimer. Dit eiwit kan verkeerd vouwen en samenklonteren, waardoo r essentiële processen in de cel verstoord raken. Hij onderzocht waa rom sommige neuronen deze stress overleven, terwijl andere afsterven.

Granulovacuolaire degeneratieblaasjes (GVBs)< br>De studie van Smits laat zien dat een specifiek cellulair proces h ierbij een sleutelrol speelt. Onder invloed van tau-klontering vormen neuronen zogeheten granulovacuolaire degeneratieblaasjes (GVBs). Dit zijn gespecialiseerde structuren die onderdeel lijken te zijn van he t opruimsysteem van de cel. Hun vorming blijkt afhankelijk van zowel het eiwit CK1δ als autofagie, het mechanisme waarmee cellen beschadi gde onderdelen afbreken en recyclen.

Opvallend is het verschil tussen neuronen mét en zonder deze GVBs. Cellen zonder GVBs laten ee n sterke daling zien in eiwitproductie en sterven uiteindelijk af. Ne uronen die wel GVBs vormen, blijven daarentegen eiwitten aanmaken en overleven langer. Dit hangt samen met een verhoogde productie van rib osomen, de structuren die verantwoordelijk zijn voor eiwitsynthese. D eze beschermende reactie komt voor bij tau en bij andere ziektes, maa r of ze daar dezelfde beschermende rol spelen, moet nog worden aanget oond.

Actieve neuronen
De resultaten verand eren het beeld van hersencellen als passieve slachtoffers van ziekte. In plaats daarvan tonen ze aan dat neuronen actief proberen schade t e beperken en zichzelf te beschermen tegen eiwitstress. Dat inzicht h eeft belangrijke maatschappelijke implicaties.

Door beter te be grijpen hoe deze natuurlijke verdedigingsmechanismen werken, kunnen o nderzoekers nieuwe behandelingen ontwikkelen die niet alleen schadeli jke eiwitklonten aanpakken, maar ook de weerbaarheid van hersencellen versterken. Dit opent de mogelijkheid voor gecombineerde therapieën die zowel de oorzaak als de gevolgen van neurodegeneratie bestrijden .

Op langere termijn kan dit bijdragen aan het vertragen van zi ekteprocessen zoals Alzheimer, het langer behouden van cognitieve fun cties en een betere kwaliteit van leven voor patiënten. Daarmee bied t dit onderzoek niet alleen wetenschappelijke vooruitgang, maar ook p erspectief voor een groeiende groep mensen die met deze ingrijpende a andoeningen te maken krijgt.

Meer informatie over het proef schrift

DESCRIPTION:

Nieuwe inzichten in weerbare hersencellen bie den hoop voor Alzheimeronderzoek

Neurodegeneratieve zie kten, zoals Alzheimer, vormen een steeds grotere uitdaging voor de sa menleving door de vergrijzing. Bij deze aandoeningen sterven zenuwcel len in de hersenen geleidelijk af, wat leidt tot geheugenverlies, cog nitieve achteruitgang en uiteindelijk verlies van zelfstandigheid. Om dat neuronen zichzelf niet kunnen vernieuwen, is schade vaak onomkeer baar. Toch blijkt uit het onderzoek van neurowetenschapper Jasper Smi ts dat niet alle hersencellen even kwetsbaar zijn: sommige beschikken over verrassende beschermingsmechanismen. Smits onderzocht hoe neuro nen omgaan met schadelijke ophopingen van het eiwit tau, een kenmerk van Alzheimer. Dit eiwit kan verkeerd vouwen en samenklonteren, waard oor essentiële processen in de cel verstoord raken. Hij onderzocht w aarom sommige neuronen deze stress overleven, terwijl andere afsterve n. Granulovacuolaire degeneratieblaasjes (GVBs)
D e studie van Smits laat zien dat een specifiek cellulair proces hierb ij een sleutelrol speelt. Onder invloed van tau-klontering vormen neu ronen zogeheten granulovacuolaire degeneratieblaasjes (GVBs). Dit zij n gespecialiseerde structuren die onderdeel lijken te zijn van het op ruimsysteem van de cel. Hun vorming blijkt afhankelijk van zowel het eiwit CK1δ als autofagie, het mechanisme waarmee cellen beschadigde onderdelen afbreken en recyclen. Opvallend is het verschil tussen neu ronen mét en zonder deze GVBs. Cellen zonder GVBs laten een sterke d aling zien in eiwitproductie en sterven uiteindelijk af. Neuronen die wel GVBs vormen, blijven daarentegen eiwitten aanmaken en overleven langer. Dit hangt samen met een verhoogde productie van ribosomen, de structuren die verantwoordelijk zijn voor eiwitsynthese. Deze besche rmende reactie komt voor bij tau en bij andere ziektes, maar of ze da ar dezelfde beschermende rol spelen, moet nog worden aangetoond. Actieve neuronen
De resultaten veranderen het beeld v an hersencellen als passieve slachtoffers van ziekte. In plaats daarv an tonen ze aan dat neuronen actief proberen schade te beperken en zi chzelf te beschermen tegen eiwitstress. Dat inzicht heeft belangrijke maatschappelijke implicaties. Door beter te begrijpen hoe deze natuu rlijke verdedigingsmechanismen werken, kunnen onderzoekers nieuwe beh andelingen ontwikkelen die niet alleen schadelijke eiwitklonten aanpa kken, maar ook de weerbaarheid van hersencellen versterken. Dit opent de mogelijkheid voor gecombineerde therapieën die zowel de oorzaak als de gevolgen van neurodegeneratie bestrijden. Op langere termijn k an dit bijdragen aan het vertragen van ziekteprocessen zoals Alzheime r, het langer behouden van cognitieve functies en een betere kwalitei t van leven voor patiënten. Daarmee biedt dit onderzoek niet alleen wetenschappelijke vooruitgang, maar ook perspectief voor een groeiend e groep mensen die met deze ingrijpende aandoeningen te maken krijgt. Meer informatie over het proefschrift To GVB or not to GVB END:VEVENT END:VCALENDAR