BEGIN:VCALENDAR VERSION:2.0 PRODID:-//Vrije Universiteit Amsterdam//NONSGML v1.0//EN NAME:Promotie R.H. Veenbaas METHOD:PUBLISH BEGIN:VEVENT DTSTART:20260212T114500 DTEND:20260212T131500 DTSTAMP:20260212T114500 UID:promotie-r-h-veenbaas@8F96275E-9F55-4B3F-A143-836282E12573 CREATED:20260924T143317 LOCATION:Hoofdgebouw VU, 1105, Aula, De Boelelaan, 1081 HV, Amsterdam SUMMARY:Promotie R.H. Veenbaas X-ALT-DESC;FMTTYPE=text/html:

Traditionele zanger of geleerde?

Was de dichter van de Heliand een Groninger bard? Onderzoek werpt ander licht op een oud meesterwerk

< strong>Geen kloosterdichter, maar een volkszanger

Het onderzoek van Veenbaas richt zich op twee kernvragen. Ten eerste: was de dichter van de Heliand een geestelijke geleerde of een traditione le zanger uit de orale vertelcultuur? Ten tweede: kan aan dit profiel een concrete naam worden verbonden?

Uit zijn analyse blijkt da t er sterke aanwijzingen zijn dat de dichter een professionele volksz anger was, met een diepgaande kennis van de mondelinge traditie. Zo� �n vorm van poëtisch vakmanschap is moeilijk aan te leren via boeken of in een kloosteromgeving. Ook het Latijnse voorwoord bij de Helian d ondersteunt dit beeld: de dichter wordt daarin beschreven als “ee n man uit het volk” en een beroemd zanger, niet als geestelijke. We l is duidelijk dat hij werd ondersteund door geestelijken, die hem to egang gaven tot Latijnse bronnen en zijn gedicht op schrift stelden.< /p>

De naam Bernlef opnieuw onderzocht

Een o pvallend onderdeel van het onderzoek is de herwaardering van een idee uit 1964: dat Bernlef, een beroemde bard uit het Friese gebied rond Groningen, de dichter van de Heliand zou zijn geweest. Die hypothese werd nooit grondig onderzocht - tot nu.

Door bronnen te vergeli jken, zoals heiligenlevens van de missionaris Liudger, het Latijnse v oorwoord van de Heliand en de inhoud van het epos zelf, komen meerder e overeenkomsten naar voren. Ze schetsen het beeld van een rondreizen de, vermaarde zanger die actief was in een missionaire context. Dat p rofiel past opvallend goed bij wat bekend is over Bernlef.

In d e Friese literatuur wordt al langer betreurd dat van Bernlef, ondanks zijn faam, geen enkel werk is overgeleverd. Tegelijkertijd accepteer t de Saksische traditie dat de Heliand anoniem is. Veenbaas' onderzoe k verbindt die twee observaties op een nieuwe manier.

G renzen die later zijn getrokken

Naast de literaire puz zel heeft het onderzoek ook een bredere maatschappelijke betekenis. H et stelt de strikte scheiding tussen Fries en Saksisch ter discussie, een tegenstelling die vooral in de negentiende eeuw is versterkt. In de vroege middeleeuwen waren zulke grenzen veel vloeiender, en het w as niet ongebruikelijk dat mensen zich tussen stammen bewogen.

Er zijn duidelijke aanwijzingen dat Bernlef samen met Liudger naar Sa ksen is vertrokken. Daar had hij de tijd om zich het Saksisch eigen t e maken, een taal die nauw verwant is aan het Fries. Dat het gedicht uiteindelijk in het Saksisch is opgetekend, hoeft dus geen bezwaar te zijn - zeker omdat dit niet door de dichter zelf gebeurde, maar door een Saksische monnik.

Nieuwe blik op cultureel erfgoed

Het onderzoek van Veenbaas nodigt uit tot een herwaar dering van de Heliand als gedeeld cultureel erfgoed van Noord-Nederla nd en Noord-Duitsland. Door de dichter niet langer uitsluitend in een kloostertraditie te plaatsen, maar in een levende orale cultuur, kri jgt het werk een nieuwe betekenis. Daarmee draagt het onderzoek bij a an een breder begrip van identiteit, taal en cultuur in de vroege mid deleeuwen - en aan de vraag wie we erkennen als makers van ons oudste literaire erfgoed.

Meer informatie over het proefschrift

DESCRIPTION: Traditionele zanger of geleerde?

Was de dichter van d e Heliand een Groninger bard? Onderzoek werpt ander licht op een oud meesterwerk

Wie schreef de Heliand, een van de belangrij kste literaire werken uit de vroege middeleeuwen? Al meer dan een eeu w discussiëren wetenschappers over de identiteit van de dichter van dit Oudsaksische epos over het leven van Christus. Onderzoek van Redb ad Veenbaas brengt die discussie opnieuw op scherp en wijst in een ve rrassende richting: mogelijk was de dichter niet een geleerde monnik, maar de Groningse bard Bernlef, ook wel de ‘Homerus van de Noordze e’ genoemd.Geen kloosterdichter, maar een volkszangerHet onderzoek van Veenbaas richt zich op twee kernvragen. Ten eers te: was de dichter van de Heliand een geestelijke geleerde of een tra ditionele zanger uit de orale vertelcultuur? Ten tweede: kan aan dit profiel een concrete naam worden verbonden?Uit zijn analyse blijkt da t er sterke aanwijzingen zijn dat de dichter een professionele volksz anger was, met een diepgaande kennis van de mondelinge traditie. Zo� �n vorm van poëtisch vakmanschap is moeilijk aan te leren via boeken of in een kloosteromgeving. Ook het Latijnse voorwoord bij de Helian d ondersteunt dit beeld: de dichter wordt daarin beschreven als “ee n man uit het volk” en een beroemd zanger, niet als geestelijke. We l is duidelijk dat hij werd ondersteund door geestelijken, die hem to egang gaven tot Latijnse bronnen en zijn gedicht op schrift stelden.< strong>De naam Bernlef opnieuw onderzochtEen opvallend onder deel van het onderzoek is de herwaardering van een idee uit 1964: dat Bernlef, een beroemde bard uit het Friese gebied rond Groningen, de dichter van de Heliand zou zijn geweest. Die hypothese werd nooit gro ndig onderzocht - tot nu.Door bronnen te vergelijken, zoals heiligenl evens van de missionaris Liudger, het Latijnse voorwoord van de Helia nd en de inhoud van het epos zelf, komen meerdere overeenkomsten naar voren. Ze schetsen het beeld van een rondreizende, vermaarde zanger die actief was in een missionaire context. Dat profiel past opvallend goed bij wat bekend is over Bernlef.In de Friese literatuur wordt al langer betreurd dat van Bernlef, ondanks zijn faam, geen enkel werk is overgeleverd. Tegelijkertijd accepteert de Saksische traditie dat de Heliand anoniem is. Veenbaas' onderzoek verbindt die twee observat ies op een nieuwe manier.Grenzen die later zijn getrokkenNaast de literaire puzzel heeft het onderzoek ook een bredere ma atschappelijke betekenis. Het stelt de strikte scheiding tussen Fries en Saksisch ter discussie, een tegenstelling die vooral in de negent iende eeuw is versterkt. In de vroege middeleeuwen waren zulke grenze n veel vloeiender, en het was niet ongebruikelijk dat mensen zich tus sen stammen bewogen.Er zijn duidelijke aanwijzingen dat Bernlef samen met Liudger naar Saksen is vertrokken. Daar had hij de tijd om zich het Saksisch eigen te maken, een taal die nauw verwant is aan het Fri es. Dat het gedicht uiteindelijk in het Saksisch is opgetekend, hoeft dus geen bezwaar te zijn - zeker omdat dit niet door de dichter zelf gebeurde, maar door een Saksische monnik.Nieuwe blik op cult ureel erfgoedHet onderzoek van Veenbaas nodigt uit tot een h erwaardering van de Heliand als gedeeld cultureel erfgoed van Noord-N ederland en Noord-Duitsland. Door de dichter niet langer uitsluitend in een kloostertraditie te plaatsen, maar in een levende orale cultuu r, krijgt het werk een nieuwe betekenis. Daarmee draagt het onderzoek bij aan een breder begrip van identiteit, taal en cultuur in de vroe ge middeleeuwen - en aan de vraag wie we erkennen als makers van ons oudste literaire erfgoed.Meer informatie over het proefschrift END:VEVENT END:VCALENDAR