BEGIN:VCALENDAR VERSION:2.0 PRODID:-//Vrije Universiteit Amsterdam//NONSGML v1.0//EN NAME:Promotie M.C. Schröder METHOD:PUBLISH BEGIN:VEVENT DTSTART:20260603T134500 DTEND:20260603T151500 DTSTAMP:20260603T134500 UID:2026/promotie-m-c-schroder@8F96275E-9F55-4B3F-A143-836282E12573 CREATED:20260522T193042 LOCATION:(1e verdieping) Auditorium, Hoofdgebouw De Boelelaan 1105 1081 HV Amsterdam SUMMARY:Promotie M.C. Schröder X-ALT-DESC;FMTTYPE=text/html:

Translating unknown con cepts into Toposa: a lexical-pragmatic approach

Bijbe lvertalers in Zuid-Soedan ontwikkelen creatieve oplossingen voor onbe kende begrippen

Schröder werkte 45 ja ar in Oost-Afrika als taalkundige en adviseur voor Bijbelvertalingen. Daarbij ontdekte hij dat Toposa-sprekers en vertalers in de praktijk andere strategieën gebruiken dan de methoden die in opleidingen en handleidingen worden aanbevolen. Dat leidde tot een uitgebreide analy se van hoe onbekende concepten tóch begrijpelijk kunnen worden gemaa kt voor lezers en luisteraars.

Nieuwe betekenis voor be staande woorden
Uit het onderzoek blijkt dat Toposa-spre kers nieuwe begrippen op uiteenlopende manieren introduceren. Ze geve n bestaande woorden een nieuwe betekenis, combineren woorden, lenen t ermen uit andere talen of voegen extra uitleg toe. Bijbelvertalers do en iets vergelijkbaars, maar gebruiken daarnaast ook vertaalspecifiek e technieken, zoals het vervangen van een onbekend begrip door een ve rgelijkbaar lokaal concept of het inzetten van meer algemene termen.< /p>

Volgens de studie blijft het niet bij de tekst alleen. Vertaler s zetten ook hulpmiddelen in zoals voetnoten, woordenlijsten, kaarten , afbeeldingen en inleidingen om lezers extra context te bieden. Daar mee wordt vertalen niet alleen een taalkundige taak, maar ook een vor m van culturele bemiddeling.

De bevindingen zijn relevant voor onderwijs, taalbehoud en communicatie in meertalige samenlevingen. Vo oral in regio’s waar talen en culturen sterk van elkaar verschillen , kan betere kennis van deze vertaalstrategieën helpen om informatie toegankelijker te maken.

Aandacht voor cognitieve proc essen
Daarnaast benadrukt Schröder het belang van aanda cht voor cognitieve processen in de opleiding van vertalers. Nieuwe w oorden en ideeën worden niet simpelweg letterlijk vertaald, maar moe ten aansluiten bij hoe mensen taal begrijpen en gebruiken. Volgens he m zouden vertaalopleidingen daarom meer aandacht moeten besteden aan natuurlijk taalgebruik en aan de brede reeks technieken die vertalers in de praktijk toepassen.

Het gebruikte cognitief-linguïstisc he model, de lexicale pragmatiek, blijkt volgens Schröder te beperkt voor talen zoals het Toposa, waarin woorden vaak bestaan uit combina ties van meerdere betekenisvolle delen. Het model zou daarom verder m oeten worden uitgebreid om beter aan te sluiten bij zulke talen. Succ esvolle vertaling draait niet alleen om woorden, maar vooral om begri p, cultuur en context.

Meer informatie over het proefschrif t

DESCRIPTION:

Bijbelvertalers in Zuid-Soedan ontwikkelen cr eatieve oplossingen voor onbekende begrippen

Hoe vertaa l je woorden en ideeën die in een andere taal of cultuur helemaal ni et bestaan? Dat vraagstuk stond centraal in het onderzoek van Martin Schröder naar het Toposa, een taal die wordt gesproken in Zuid-Soeda n. Hij laat zien dat vertalers veel creatiever en veelzijdiger te wer k gaan dan traditionele handboeken voor Bijbelvertaling suggereren. S chröder werkte 45 jaar in Oost-Afrika als taalkundige en adviseur vo or Bijbelvertalingen. Daarbij ontdekte hij dat Toposa-sprekers en ver talers in de praktijk andere strategieën gebruiken dan de methoden d ie in opleidingen en handleidingen worden aanbevolen. Dat leidde tot een uitgebreide analyse van hoe onbekende concepten tóch begrijpelij k kunnen worden gemaakt voor lezers en luisteraars. Nieuwe be tekenis voor bestaande woorden
Uit het onderzoek blijkt dat Toposa-sprekers nieuwe begrippen op uiteenlopende manieren introd uceren. Ze geven bestaande woorden een nieuwe betekenis, combineren w oorden, lenen termen uit andere talen of voegen extra uitleg toe. Bij belvertalers doen iets vergelijkbaars, maar gebruiken daarnaast ook v ertaalspecifieke technieken, zoals het vervangen van een onbekend beg rip door een vergelijkbaar lokaal concept of het inzetten van meer al gemene termen. Volgens de studie blijft het niet bij de tekst alleen. Vertalers zetten ook hulpmiddelen in zoals voetnoten, woordenlijsten , kaarten, afbeeldingen en inleidingen om lezers extra context te bie den. Daarmee wordt vertalen niet alleen een taalkundige taak, maar oo k een vorm van culturele bemiddeling. De bevindingen zijn relevant vo or onderwijs, taalbehoud en communicatie in meertalige samenlevingen. Vooral in regio’s waar talen en culturen sterk van elkaar verschil len, kan betere kennis van deze vertaalstrategieën helpen om informa tie toegankelijker te maken. Aandacht voor cognitieve process en
Daarnaast benadrukt Schröder het belang van aandacht voor cognitieve processen in de opleiding van vertalers. Nieuwe woor den en ideeën worden niet simpelweg letterlijk vertaald, maar moeten aansluiten bij hoe mensen taal begrijpen en gebruiken. Volgens hem z ouden vertaalopleidingen daarom meer aandacht moeten besteden aan nat uurlijk taalgebruik en aan de brede reeks technieken die vertalers in de praktijk toepassen. Het gebruikte cognitief-linguïstische model, de lexicale pragmatiek, blijkt volgens Schröder te beperkt voor tal en zoals het Toposa, waarin woorden vaak bestaan uit combinaties van meerdere betekenisvolle delen. Het model zou daarom verder moeten wor den uitgebreid om beter aan te sluiten bij zulke talen. Succesvolle v ertaling draait niet alleen om woorden, maar vooral om begrip, cultuu r en context. Meer informatie over het proefschrift Translati ng unknown concepts into Toposa: a lexical-pragmatic approach END:VEVENT END:VCALENDAR